बृहद्देशी (मतंग मुनि - राग-पद्धति का विश्व में सर्वप्रथम प्रतिपादक ग्रन्थ)

स्वरनिर्णय । १५
रेकश्रुत्यन्तरहीनत्वेन स्यात् । ननु कि(न्त्यन ? न्तद्)नुवादि-
त्वम् । यत् संवादिना रागस्य रागत्वं संपादितं तत्प्रतिपा-
(दि ? दकं) नामानुवादित्वम् । यथा —
[अनुवादिमण्डलम् — कोष्ठकेषु: प रि, ग ध, नि]
अनुवादिप्रयोगो यथा — षड्जस्थाने ऋषभः ऋषभस्थाने
षड्जः प्रयुज्यमानः स्वरूपं भजन् जातिरागहा न भवति ।
पञ्चमस्य स्थाने धैवतः प्रयुज्यमानो धैवतस्य स्थाने पञ्चमः
प्रयुज्यमानो रागहा न भवेत् । षड्जस्थाने धैवतः प्रयुज्य-
मानो धैवतैस्थाने षड्जः प्रयुज्यमानो जातिरागविनाशकरो
न भवति । पञ्चमस्थाने ऋषभः प्रयुज्यमानः ऋषभस्थाने
पञ्चमः प्रयुज्यमानो जातिरागहा न भवेत् । इदानीं गान्धार-
निषादयोरेकश्रुत्यन्तरहीनत्वेनानुवादित्वे प्राप्ते द्व्यन्तरत्वाद्
विवादित्वमुक्तम् । किं तद् विवादित्वं नाम । वाद्यादिभिः
स्वरैर्यद् रागस्य वादित्वं संवादित्वमनुवादित्वं प्राप्तं, तद्विनाश-
कत्वं नाम विवादित्वम् । विवादिमण्डलं यथा —
१. 'श्रुतिही' क. पाठ. २. 'मस्था', ३ 'तस्य स्या'
ख पाठ