बृहद्देशी (मतंग मुनि - राग-पद्धति का विश्व में सर्वप्रथम प्रतिपादक ग्रन्थ)

१४६ बृहद्देशी
पदपादाष्टके स स्यात् सिंहविक्रान्तसंज्ञकः ।
एकं पादं पुरो गीत्वा गीयन्ते च स्वरास्ततः ॥ ४२२ ॥
झंपादितालसंयुक्तः स भवेत् कलहंसकः ।
यत्रार्धं तेन्तकोपेतद्विपदीवद् भवेद्गलः ॥ ४२३ ॥
पदमन्त्यं गृहीत्वा तु यमकस्थितिभूषितः ।
भावृत्त्या गीयते योऽसौ चक्रवालः प्रकीर्तितः ॥ ४२४ ॥
तालेन येनकेनापि विरूतैः केवलैरपि ।
यद्यदापि तथाभूता यावृत्त्या गीयते द्विधा ॥ ४२५ ॥
तालेन करणस्यैव स्वरैः समुरजाक्षरैः ।
गन्धर्वैर्गीयते यत्तु तद् बन्धकरणं पुनः ॥ ४२६ ॥
पादाख्यं करणं प्रोक्तं हस्तपाटस्वरान्वितम् ।
अक्षरेर्गीयते सम्यक् पाटैरेव हि केवलैः ॥ ४२७ ॥
कैवाट इति स ज्ञेयो गन्धर्वैस्तालसंयुतः ।
(यः ? या) स्यात् करणतालेन द्विपदीवृत्तसङ्गता ॥४२८॥
सा भवेद् द्विपदी नाम प्रोक्ता वस्तुविचक्षणैः ।
ग्रहस्त्वभिमतो यत्र न्यासश्चांशेन केवलम् ॥ ४२९ ॥
वर्णनीयस्य गातुश्च तस्याह्वामप्रप्रवेक्ष्यते(?) ।
कङ्कालः प्रतितालश्च द्रुतमठः कुडुक्ककम् ॥ ४३० ॥
विहाय गीयते या तु स्वरैः सा वर्तनी मता ।
आद्यं पादद्वयं यत्र स्यादनुप्रासवर्जितम् ॥ ४३१ ॥
अनुप्रासस्तृतीयेऽपि चतुर्थे वा(द ? थ) गीयते ।
त + + + + + ++ सानुप्रासश्च पञ्चमः ॥ ४३२ ॥