बृहद्देशी (मतंग मुनि - राग-पद्धति का विश्व में सर्वप्रथम प्रतिपादक ग्रन्थ)

रागलक्षणम् । १०१
षड्जमध्यनिषादाभ्यां रूपसाधारितो भवेत् ।
षड्जांशो मध्यमन्यासः पञ्चमर्षभस्वल्पकः ॥ ३५६ ॥
अस्यार्थः—रूपसाधारितः षड्जग्रामसम्बन्धः, षड्ज-
मध्यमानिषादसकाशादुत्पन्नत्वात् । षड्जोऽस्य ग्रहोऽशश्च ।
मध्यमन्यासः । (पञ्चमर्षभयोरल्पत्वम्) । निषादोऽत्र काक-
ली । पूर्णश्चायम् । वीरकरुणेऽस्य प्रयोगः । वीरादिरसः ।
षड्जादिमूर्छना । आरोही वर्णः । अलङ्कारः प्रसन्नमध्यः ।
दक्षिणे कला वार्त्तिके कला चित्रे कला । स्वरपदगीते चञ्च-
त्पुटादितालः ।
गान्धारीरक्तगान्धार्योर्जातो गान्धारपञ्चमः ।
गान्धारोऽस्य भवेदंशो न्यासो गान्धार एव च ॥ ३५७ ॥
अस्यार्थः—गान्धारपञ्चमो मध्यमग्रामसम्बन्धः, गा-
न्धारीरक्तगान्धारीसमुत्पन्नत्वात् । यद्यपि दुर्गशक्तिमते धैवती-
समुत्पन्नोऽसौ, तथापि पञ्चमस्य त्रिश्रुतिकत्वाद् उभय-
ग्रामजातिजातोऽपि मध्यसम्बन्ध एव । गान्धारोऽस्य ग्रहोऽशो
न्यासश्च । प्रयोक्तृप्रेक्षया गान्धारो धैवतो भवेत् । निषादोऽत्र
काकली । पूर्णश्चायम् । अद्भुते (ऽस्य विनियोगः ? ।) विस्मये
हास्ये चास्य विनियोगः । करुणो र(स)ः । गान्धारादिमूर्छना ।
सञ्चारी वर्णः । प्रसन्नमध्योऽलङ्कारः । दक्षिणे कला वार्त्तिके
कला चित्रे कला । स्वरपदगीते चच्चत्पुटादितालः ।
धैवत्यार्ष(भी ? भिका)जात्योर्जातः पञ्चमषाडवः ।
ऋषभां (श) समायुक्तो मध्यमो न्यास एव च ॥ ३५८ ॥