भक्त नरसिंह मेहता: जीवन एवं पद (वैष्णव जन तो तेने कहिये - गुजराती से हिन्दी रूपान्तरण)

ज्ञानी भक्त उपदेशक 61
वर्णन केली आहेत. तसेच आत्मलक्षी प्रकारांतली जी शेकडों गीते सापडली आहेत. ती सर्व
गीते एकत्र करून स्व. इच्छाराम् सं. देसाई च्या, नरसिंह मेहता कृत काव्यसंग्रहात 'शृंगारमाळा'
या शीर्षकाने दिली आहेत.
त्यांची संख्या ५४१ आहे. यांत 'रास' ची जीं पदें होती, ती मी (लेखक स्वतः) : 'रास
सहस्रपदीना समुद्धार' मधे वेगळी काढली आहेत. याखेरीज नंतर मिळालेलीं पदे स्व. देसाई
नी 'न. मे. काव्यसंग्रहाच्या', परिशिष्टात दिली आहेत. माझ्या माहितीत असणाऱ्या अप्रसिद्ध
गीतांची संख्या कमी नाही. इथे आत्मलक्षी प्रकारांतली पदे, भावगीतांतून बाजूला काढायचा
प्रयत्न आहे. ज्यात नरसिंहाची 'प्रतिभा' पहायला मिळते. वियोग आणि संयोग दोन्ही
प्रकारांतला शृंगार यांत वर्णीला आहे. विप्रलंभाचे हे पद-
मारो नाथ न बोले अबोला मरिये रे
हुं क्यम करी वेतुं वियोग ? हवे शुं करिये रे ?
सांभळ सहियर विनवी आ दुःख केम सेहेवाये रे ?
मेली गया मुने मा'वजी मारो जन्मारो क्यम जाये रे ?
शेरडीए सामो मळे तो वाट मरोडी जाये रे,
उंचु जोउं त्यां नीचु जुए मळवाने विमासण थाये रे
मोर मुगुट पीतांबर सोहिये कुंडल झळके कान रे
नरसैयाच्या स्वामी मल्यो रे वहाले, वाह्यां अमारा वान रे
(माझा नाथ (कृष्ण) कांही बोलत नाही, त्याच्या अबोल्यामुळे मरतो आहोत. हा वियोग
कसा सहन करायचा ? आतां करायचे तरी काय ? सख्या ऐक माझी विनंती. हे दुःख कसे
सहन होणार रे ? मला माझा माधव मला सोडून गेला. माझा जन्म कसा जाणार.
(एखाद्या) बोळीत समोर भेटला तर वाट बदलून जातो. मी त्याच्याकडे वर पाहिले तर तो
खाली पहातो (दृष्टीस दृष्टी देत नाही); त्यामुळे भेटायला मला संकोच वाटत आहे. मोर मुगूट
पितांबर शोभतो आहे. कुंडले कानांत झळकत आहेत. नरसिंहाचे स्वामी भेटले. प्रिय कृष्णाने
आमची अब्रू राखली.
शेवटच्या ओळीत संयोगभाव सांगितला आहे. पुढील पदांत संयोगरसांचे सुख वर्णन करीत
आहेत।
वांसलडी वाहाते महारे वहाले सामुं जोयुं रे ।
लटके बांहुडी झाली मारी त्यम मारुं मन मोह्युं रे.
कंठ विलागी वहालजीएने मंदिर मांहे लावी रे ।
मननां मोहन माये महारे, आरती अगर उवारी रे ।