भक्त नरसिंह मेहता: जीवन एवं पद (वैष्णव जन तो तेने कहिये - गुजराती से हिन्दी रूपान्तरण)

ज्ञानी भक्त उपदेशक 47

पावलेली होती असे आतां निदर्शनास आले आहे. श्री वल्लभाचार्यांच्या पूर्वी, ५०० वर्षांहूनही
अधिकच्या काळांत, नृसिंहउपासक विष्णुस्वामींनी ही वेदांत सिद्धांत प्रसारित केला होता.
नरसिंहाना ही परंपरा वारकरी संप्रदायाकडून, बहुधा मिळाली असावी असा संभव वाटतो.
शुद्ध परब्रम्हांतून जडचेतनात्मक सृष्टी विकसली, आणि त्यांत एकच ब्रम्ह आहे, त्याव्यतिरिक्त
दुसरे कांहीही नाही, हीच गोष्ट नरसिंहाच्या वरील पदांत स्पष्ट आहे. अशा तऱ्हेचा
ब्रम्हसाक्षात्कार केवळ प्रेमाने प्रेमलक्षणा भक्तीनेच शक्य आहे, हा भागवत पुराणात व्यक्त
झालेला, वैष्णवी सिद्धांत, नरसिंहानी वर्णन केला आहे.
नरसिंहांच्या खूप प्रसिद्ध गीतांत 'जागीने जोऊ तो जगत दीसे नही, रुंधमां अटपटां भोग
भासे' च्या दुसऱ्या चरणांत, अज्ञानी अवस्थेत येणारे अनुभव स्पष्ट केले आहेत. कनक आणि
कुंडला चा दृष्टांत देऊन, कार्य कारणाचा अद्वैतभाव, नरसिंहांनी सादर केला आहे. कवी
असल्यामुळे तत्त्वदर्शनांतही, काव्यमयता कायम ठेवतात -
निरख ने गगनमां कोण घुमी रह्यो, ते जहु, ते जहु शब्द बोले
श्यामना चरणमां इच्छुं छुं मरण रे, अहियां कोई नथी कृष्ण तोले
श्याम शोभा घणी बुद्धि ना शके कळी, अनंत उच्छवमां पंथ भूली
जड ने चेतन रस करी जाणवो, पकडी प्रेमे संजीवन मूळी
जलहर ज्योत उद्योत रविकोटमां, हेमनी कोर ज्या निसारे तोले
सच्चितानंद आनंद क्रीडा करे, सोनामां पारणांमाही झुले,
बत्ती विण तेल विण सूत्र विण जो वळी, अचल झळके सदा अनलदीनो
नेत्र विण निरखवो, रूप विण परखवो, वण-जिव्हाए रस सरस पीवो
अकल अविनाशी ए नवज जाये कत्यो अगध उरधनी मांहे महाले
नरसैयाच्यो स्वामी सकल व्यापी रह्यो प्रेमनां तंतमां संत झाले.
(पहा ना 'हृदय' आकाशांत कोण फिरत आहे. 'तोच मी' 'तोच मी' असा शब्द बोलत आहे.
श्रीकृष्णाच्या चरणाशी मृत्यू व्हावा हीच माझी इच्छा आहे. इथे या जगांत, कृष्णाच्या तुलनेत
कोणी नाही. अनंत उत्सव समारंभात वाट चुकलेली बुद्धी, शामसुंदराची अत्यंत शोभा महती
जाणूं शकणार नाही. जड आणि चैतन्य यांचा एकरस करून, प्रेमाने संजीवन देणारी मुळी
(श्रीकृष्ण) ओळखावी आणि पकडावी. कोटी सूर्याचे तेज (त्या परब्रम्हांत) झळकत आहे. जिथे
(ते परब्रम्ह कृष्णरूपाने अवतरते तिथे) सोन्याची झळाळी त्याच्याशी बरोबरी करायला बाहेर
पडते.
सच्चितानंद आनंद खेळ करतो आहे. सोन्याच्या पाळण्यांत झोके घेतो आहे. ज्योतिशिवाय,