भक्त नरसिंह मेहता: जीवन एवं पद (वैष्णव जन तो तेने कहिये - गुजराती से हिन्दी रूपान्तरण)

48 नरसी मेहता
तेलाशिवाय, वातीशिवाय पहा तर सदासर्वकाळ अग्नीचा दिवा स्थिरपणे झळकत आहे-
नेत्रांशिवाय पहावा, रूपाविना ओळखावा- जिभेशिवाय सुंदर रसास्वाद करावा हा कालातीत,
अविनाशी कल्पनातित आहे. (उर्ध्व अधर) वर खाली, मध्यें, (सर्वत्र) हा आनंद करतो आहे.
नरसिंहाचा स्वामी सर्वव्यापी आहे. प्रेमाच्या धाग्यांनी संत, त्याला पकडतात.)
छांदोग्य उपनिषदांचे महावाक्य 'तत्त्वमसि ' त्याचा सुप्रसिद्ध सिद्धांत या पदांत स्पष्ट केला
आहे. महावाक्याचे सर्व शब्द घेऊन, त्यांत व्यक्त झालेल्या अखंड ब्रम्हवादाचा परिचय देऊन,
जीवाभावाची आणि जगतभावाची सत्यता वर्णन केली आहे. त्याबरोबरच अशा स्वरूपाची
ब्रम्हप्राप्ती केवळ प्रेमाने होते, हा भक्तीमार्गाचा परम सिद्धांत हे (नरसिंह) बोटाने दाखवित
आहेत. प्रेमाच्या सानिध्यांत तर नरसिंह. ज्ञानाच्या गोष्टी पण तुच्छ समजतात, म्हणून त्यांना
ज्ञानाची नव्हे तर प्रेमाची अपेक्षा आहे.
प्रेमरस पाने तु, मोरना पिछधर, तत्वनुं टंपणुं तुच्छ लागे
दूबला ढोरनु कुशके मन चले, चतुरधा सुक्ती तेओ न मागे-
(मोराचे पीस धरणाऱ्या रे तू प्रेमरस पाज. मला तत्त्वज्ञान चर्चा तुच्छ वाटते. दुबळ्या
जनावरांचे मन गवतांत (खाण्यांत) राहणार, चतुरधा मुक्ती ती मागत नाहीत.)
याच पदांत नरसिंह स्पष्ट करतात :-
मे ग्रहो हाथ गोपीनाथ गरवा तणो , आवर बीजुं कोई ये न भावे
नरसैया महामती, गाय छे गुणकथी, जति सतिने तो स्वप्ने न आवे
(थोर गोपीनाथाचा हात मी धरला आहे. आता मला दुसरे काहीही आवडत नाही.
महाबुध्दीचा नरसिंह प्रभुच्या गुणांच्या कथा वर्णन करतो. साधू, साध्वीच्या स्वप्नातही त्या
कथा येणार नाहीत.)
आणि अशा रीतीने ज्ञानमार्गाला कमी प्रतिचा लेखून प्रेमलक्षणा भक्तीचे प्राधान्य वर्णन
करतात.
ते दुसऱ्या ठिकाणी म्हणतात पण
भूतल अवतारंनु फल एह , जो माहात वहाला शुं धरिये नेह
भक्ती सरखी जेहेने घरदासी, तो शुंकीजे अवर उपासी
जप तप तीरथ देहडी न दमिये, जो महारा वहाला शुं रंगभेररमिये-
जनमजनमनी हरिदासी थाशुं, नरसैंयाच्या स्वामीनी लीला गाशुं-
(पृथ्वीतलावर जन्म घेण्याचे फळ मिळते ते हे की, माझ्या प्रिय कृष्णावर प्रेम करतां येते.
भक्ती सारखी ज्याच्या घरांत दासी आहे, तिथे इतर आराधना करायचे काय ?