भक्त नरसिंह मेहता: जीवन एवं पद (वैष्णव जन तो तेने कहिये - गुजराती से हिन्दी रूपान्तरण)

46 नरसी मेहता
अस्थिपंजर तिरडीवर आणि नंतर बाहेर सोडून येणार हे सारं ऐकून (तरी) प्रभुला भजत जा.
त्या जगन्नाथाची आठवण करा-पर उपकार करून (मुक्ती) मिळेल नरसिंह दास (ईश्वराचे) प्रभुचे
गुणगान करतात)
३ शुद्ध तत्त्वदर्शन
नरसिंहानी 'शुद्ध तत्त्वदर्शन' संबंधित पदे अगदी थोडी लिहीली आहेत. सर्व जडचेतन
जगाचा विकास परब्रह्म श्रीहरी पासून झाला. हा सिद्धांत ते सरळ भाषेत वर्णन करतात - जसे
अखिल ब्रम्हांडमां एक तुं श्रीहरि जुजवें रूपे अनंत भासे
देहमां देव तुं, तेज तत्त्व मां तत्त्व तुं शुन्यमां शब्द थई वेद वासे
पवन तुं पाणी तुं भूमी तुं भूधरा, वृक्ष थई फुली रह्यो आकाशे
विविध रचना करी अनेक रस लेवाने, शिव थकी जीव थयो एज आशे
वेद तो एम वदे स्मृती श्रुती शाख दे, कनक कुंडल विषे भेद नोहे
घाट घडिया पछी नामरूप जुजवां अन्त्ये तो हेमनुं हेम होये
वृक्षमा बीज तुं, बीजमां वृक्ष तुं
जोवुं पटतरो एज पासे
भणे नरसैयो, ए मन तणी शोधना
प्रीत करूं प्रेमथी, प्रगट थाशे.
(सर्व ब्रम्हांडात तूं एकच आहेस, श्रीहरी (हे ब्रम्हांड म्हणजे श्रीहरीच आहे) अनेक रूपांमुळे
तुं अनंत भासतोस. शरीरांतला देव (आत्मा) तूं, तेजांतले प्रकाशतत्त्व तूं, आकाशात शब्द होऊन
तूं वेद सांगितलेस. हे भूधरा, वारा तूं, पाणी तूं आणि भूमी तूं वृक्ष होऊन आकाशांत फुलतो
आहेस. अनेक रसांचा स्वाद घ्यावा म्हणून तूं नानाप्रकारच्या रचना केल्यास आणि याच आशेने
तूं शीवा चा जीव झालास. वेद म्हणतात आणि स्मृतिश्रुति साक्ष देतात की, कनक आणि कुंडल
यात (वस्तुतः) भेद नाही. सोन्याचे घाट बनवले, मगच त्यांची रूपे आणि नावें भिन्न झाली शेवटी
सुवर्ण ते सुवर्णच राहणार. वृक्षातले बीज तूं, बीजातला वृक्ष तूं हा विभक्तपणा एकाजवळच
आहे, हें मी पाहातो. (वृक्ष आणि बीज हा विभक्तपणा एकांतच आहे). नरसिंह म्हणतात मनात
विचार करून पहा. प्रेमपूर्णतेने प्रेम करूनच तो परमेश्वर प्रगट होतो).
श्री वल्लभाचार्यांनी प्रसृत केलेला 'अविकृतपरिणामवाद' विचारांत घेऊन, अखंड
ब्रम्हवादाच्या सिद्धांतानुसार तत्त्वसिद्धांत इथे पहायला मिळतो, काश्मीरच्या शैव तंत्रात आणि
वारकरी संप्रदायाच्या ज्ञानेश्वरांच्या ज्ञानेश्वरीत अशा प्रकारच्या सिद्धांताचे दर्शन होते. श्री
वल्लभाचार्यांकडे वेदांतसिद्धांताची जी परंपरा आली, ती कर्नाटक आंध्र वगैरे प्रदेशांत, प्रसार