भक्त नरसिंह मेहता: जीवन एवं पद (वैष्णव जन तो तेने कहिये - गुजराती से हिन्दी रूपान्तरण)

ज्ञानी भक्त उपदेशक ४३
त्याला राजा दंडीत नाही, चोर लुटीत नाही. याची नोंद लाखांचीच असते. याच्या भांडवलाला
पार नाही घ्यायचे असेल तर भरभरून घ्या कस्तुरी स्वस्त आहे. आमचे धन रामनाम आहे.
त्याचा मोठा गाजावाजा आहे.(याच्या गुणवर्णनात) भेर भेरी पिपाण्या वाजतात, त्यांची संख्या
५६ च्या वर असते. आवका आणि हिशोबाच्या वहीत, लक्ष्मीवराचे नाव आहे. मनांत चतुर्भुजाचे
नाव लिहीणे, नरसिंहाचे काम आहे.) - यांत एकही लक्षण उघडपणे निर्देश केलेले नाही - परंतु
प्रभुनामाचे अहर्निश जप काव्यात्मक भाषेंत मनोरंजक केला आहे. एकापदांत नकारात्मक
रितीने लक्षण सांगितले आहे.
वास नाही ज्या वैष्णव केरो, त्यां नव वासिये वासडियो - श्वासोश्वास हरिस्मरण न करे जो,
श्वास धमण केरी श्वासडिया -जिभलडी जपमाला न जपे, तो जीभलडी नही खासडिया - जनम
तेनो नहि लेखामां, जे न केहेवाय हरिदेसडिया-मोहनजीनी माया पारवे अवर माया जम
-फासडिया भणे नरसैंयो भारे मारी मावलडी दश मासडिया -
(जिथे वैष्णवाचें वास्तव्य नाही, तिथे मुरलीवाला राहात नाही, जो श्वासाश्वासा बरोबर
हरिस्मरण करीत नाही, त्याचा श्वासोश्वास म्हणजे भात्याचा श्वासोश्वास आहे. जिभेने वाणीने
जो नामस्मरण करीत नाही, ती जीभ नाही. जो स्वतःला हरीचा दास म्हणवत नाही, त्याचा जन्म
लक्षात घेण्याजोगा नाही. मोहन च्या प्रेमापुढें इतर प्रेम, नसून फास आहे. नरसिंह म्हणतात
माझ्या आईने माझा भार १० महिने (व्यर्थ) वाहिला )
आपल्याला वाटते कवी कांही उपदेश करूं पहात आहे, पण खोलवर विचार केला की,
समजते यांत हरिस्मरण जप शरणभावना, प्रभुवर आत्यंतिक प्रेम हींच लक्षणे सांगितली आहेत.
साधी गोष्ट काव्यमय करून, काव्यप्रतिभेने तेजाळ करायची हे नरसिंह महेतांचे वैशिष्ट आहे.
२) उपदेश - नरसिंह महेतांच्या उपदेशपर काव्यांची संख्या फारशी मोठी नाही. त्यात
साधा उपदेश, ज्ञान भक्ती वैराग्याचे महत्त्व सांगणारा उपदेश तसेंच विशिष्ट कृष्णभक्तीच्या
अनुसंधानात उपदेश आणि काही शिकवण्याच्या उद्देशांनीं रचलेली पदे, यांचा समावेश होतो.
“रेहेत रजनी ज्यारे पाछली खटपडी, ” “जो गमे जगतगुअरवे जगदीशने” वगैरे पर्दे साध्या
उपदेशाची आहेत. नरसिंह अशा तऱ्हेच्या पदांतही 'काव्यप्रकाराचा' अवलंब करतात. जसे -
देती वेळांमा हाथ वावरी लेजो, आगल लाफा लोळ नथी
आज छे एक काव्य नथी, काळे छेतरिया मोटा छत्रपती
मनसा देही देवताने दूर्लभ, एवं रे जाणीने लगे भजो रे हरी
पशु पंखीमां अवतरशो, पछे दानपुण्य नहि थाय फरी
लख चौरासिमां फरी पडशो, जमदूत आवे तेने शुं केहेरमे ?