भक्त नरसिंह मेहता: जीवन एवं पद (वैष्णव जन तो तेने कहिये - गुजराती से हिन्दी रूपान्तरण)

34 नरसी मेहता
या सहस्त्रपदांचा निर्देश स्वीकारून स्व. ईच्छाराम सूर्यराम देसाई नीं, राससहस्त्रपदी या
नावाने. या गीतांचा काव्यसंग्रह छापला होता. त्यांत १८९ पदें आहेत; त्यांपैकीं भागवतांतील
रासपंचाध्यायी च्या क्रमाने केवळ शरदपौर्णिमेची क्रीडागीते (रास शरदना पदो ) त्यांच्याशी
मिळती जुळतीं काही स्वतंत्र पदे तसेच इतरही तेच भाव असणारी पर्दे एकत्र करून. मी (लेखक)
रास सहस्त्रपदीनो समुद्धार या नावाने काव्यसंग्रह प्रसिद्ध केला. या काव्यसंग्रहांत ११३ पदांचा
समावेश होऊं शकला . याचे वास्तविक स्वरूप सर्व कथाप्रकारांचे वर्णन असेंच आहे. यांत
साधारण रासक्रीडा, कृष्णविरह, गोपींचा विरह, विलाप, आणि शेवटी श्रीकृष्ण मीलनानंतर
महारास, इतकी सलग कथा आहे. यांत भागवतपुराणांतल्या कितीतरीं श्लोकांचा सरळ, अगर
भावात्मक अनुवाद असणारी, पर्दे आहेत. तशी एकदम स्वतंत्र पण काहीं पदे आहेत.
'मधराते मधुरी मारे वालेजीए वांसलडी वाही रे.
कामिनी काम गेहेली थई रे शहु वृंदावन आई रे - १
शाशु - नणंदनी लाज तजीने भूषण अंगे सजियारे
रजनी रास रमे वा कारण जई जादवने भाजिया रे - २
नयणभरी निररण्यो नंदनंदन अबला आनंद पायीरे
नरसियाच्यो स्वामी वृंदावन केल करे महाकामी रे
(प्रिय कृष्णाने मध्यरात्री अत्यंत मधुर बासरी वाजवली. काम-विव्हल होऊन सगळ्या
कामिनी वृंदावनांत आल्या. सासू नणंदांची मर्यादा सोडून त्यांनी अंगावर दागदागिने घातले
आणि नटून थटून रात्रीची रासक्रीडा करण्यासाठी यादवांची प्रार्थना केली(२) नंदनंदनाला
डोळे भरून पाहिलें आणि त्या अबला खुष झाल्या. नरसिंहाचा स्वामी (श्रीकृष्ण) महाकामी,
वृंदावनांत क्रीडा करतो)
चातुरी काव्यांत कुठेकुठे कवीने स्वतःचे सांनिध्य वर्णन केले आहे. तसेच खालील काव्यांत,
आढळते-
झांझरनो झणकर मनोहर रंग जाम्युं म्हाझम रचणी रे
त्रिकमनी ताली दिया तरुणी चतुर-चपल-मृगनयनी रे - ?
विठ्ठलने वश करना कारुण्य नाना भाव धरंतीं रे,
नयने-कटाक्षे मोह उपजायें मुखि नरकला करती रे -२
गोपी मेल करे. गोविंदस्यु तन-मन-धन सों सीपी रे
भणि नरसैयो, तृप्ती न पामूं, जोतो गोव्यंद गोपी रे -३
(पैंजणाचा झणकार मन मोहून टाकणारा आहे. कृष्णाने रचलेल्या रासक्रीडेंत काय रंग
जमला आहे. चतुर, चपल, मृगनयनी तरुणींनी, कृष्णाला टाळ्यांचा ताल दिला. विठ्ठलाला