अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

रङ्गभूमौ च रैवन्तं स्थापयेत् पूजयेत्ततः ।
पुष्पैर्धूपैः प्रदीपैश्च चन्दनैः पायसैस्तथा ॥ ३९ ॥
—"अश्विनौ श्रवणं हस्तं उत्तराचितयं तथा । नक्षत्राणि प्रशस्तानि
हयानामादिवाहने” इति ॥
३९। रङ्गभूमौ रणक्षेत्रे अश्वविनयनक्षेत्रे वा । रैवन्तमिति ।
रैवन्तः सूर्य्यतनयो गुह्यकाधिपतिः तम् । स्थापयेदिति प्रतिमया
घटेन वेतिशेषः । तस्योत्पत्तौ वह्निपुराणं यथा,—"ततोऽसौ योग-
मास्थाय स्वां भार्य्यां वडवां रविः । ददर्श नियमस्थां तामश्वरूपम-
थाकरोत् ॥ मैथुनायोपचक्राम सूर्य्योऽसौ च त्वरान्वितः । नेच्छन्ती
तेन संयोगं परपुंसोऽभिशङ्कया ॥ सम्मुखात् सम्मुखी तेजो मुखनासि-
कया रवेः । देवौ यतः प्रजायेतामश्विनौ भिषगन्वयौ । नासत्यौ द्वौ
तृतीयस्तु रेवन्तोऽश्वप्रवाहकः” इति । .. गुह्यकाधिपतित्वे च रेवन्तो
विनियोजितः ॥ इति मार्कण्डेयपुराणम् ॥ तथा रैवन्तस्य पूजाविधिश्च
राज्ञा यथा विधेयस्तत्र कालिकापुराणम्,—"सप्तमे हि तु रेवन्तं पू-
जयेत्तोरणान्तरे । सूर्य्यपुत्रं महाबाहुं द्विभुजं कवचोज्ज्वलम् । ज्वलन्तं
शुक्लवस्त्रेण केशान् वितत्य वाससा । कशां वामकरे विभ्रद्दक्षिणे
तु करे पुनः । खङ्गं न्यस्य महातीक्ष्णं सितसैन्धवसंस्थितं । एवं-
विधन्तु रेवन्तं प्रतिमायां घटेऽपि वा । सूर्य्यपूजाविधानेन पूजयेत्तो-
रणान्तरे” इति ॥ पूर्ब्वास्यमुपविष्टस्याश्वस्य वपुषि यथाक्रमं प्रणवा-
दिनमोऽन्तेन स्वबीजेन देवादियोजनं कृत्वा पूजयेदिति शेषः । तदुक्त-
मग्निपुराणे,—"स्नातस्य प्राङ्मुखस्याथ देवान् वपुषि योजयेत् ।
प्रणवादि नमोऽन्तेन स्वबीजेन यथाक्रमम्” इति ॥