अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

८२ अश्ववैद्यके [७ अध्यायः ।
विक्रमा गतिधारा तु चतुःपादप्लुता स्मृता१ ।
मुखपादसमायुक्ता पूर्णकण्ठी च या२ भवेत् ॥ २६ ॥
स्वेच्छया त्वरिता धारा ताड़िता चैव पञ्चमी ।
षष्ठी चैव तु या धारा स्वर्गलोकेषु तिष्ठति३ ॥ २७ ॥
या सङ्ख्या रोमकूपानां वाहकस्य हयस्य च ।
तावद्वर्षाण् वसेत् स्वर्गे हयपृष्ठे हतो नरः ॥ २८ ॥
यल्लोकं वाजिपृष्ठेषु हता गच्छन्ति मानवाः ।
तं लोकं नाधिगच्छन्ति वडवासु हताश्च ये ॥ २९ ॥

२६ । विक्रमाया लक्षणं जयदत्तेन स्वयमेव कृतं न पुस्तकान्तरादिति
तदेव कथ्यते । पुल्लानाम प्लुताद्यनेकापरनामा हयानां गतिविशेष
इति मल्लिनाथः। पुल्लनालक्षणं हयलीलावत्यां । यथा,—“प्लुतां लव-
ङ्गितामाङ्घ्य धारा पुल्लनाभिधा । क्षिपति समविशेषानुन्नतुचित्प-
त्ययपादान् ॥ प्रसरति पुरतोऽश्वः साद्य धारा पुल्लाख्या । तथा,—
पार्ष्णिप्रधानं प्रविधाय रागाद् बल्गां सुथीकृत्य वहेत्पुल्लाख्याम्”—
इत्यादि । पुटः खुरः । पुटो लुटनावेशने ॥
२८-२९ । इदं श्लोकद्वयं ख-ग-पुस्तकयोर्नास्ति ।

१ । गतिधारा च चतुष्पादी पुटा । गः । चतुष्का पुजका मता । खः ।
२ । तु या । गः ।
३ । स्वर्गलोकेऽवतिष्ठति । गः । स्वर्गलोकेषु गोयते । खः ।