अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

८० अश्ववैद्यके [७ अध्यायः ।
क्रुद्धे उरसि¹ हन्तव्यो भ्रान्तचित्ते² तथोदरे ॥ १८ ॥
भीतञ्च ताड़येत् पश्चात् मुखे चोन्मार्गगामिनम्³ ।
ज्ञात्वा दोषञ्च रूपञ्च स्थानेषेतेषु ताड़येत् ॥ १६ ॥
अस्थानताड़ितो वाजी यावज्जीवं न सिध्यति ।
नो जहाति च तद्दोषं यावज्जीवत्यसौ हयः ॥ २० ॥
कुपिते पुच्छसंस्थाने भ्रान्तौ जानुद्वये तथा ।
सर्व्वस्याप्राप्तदण्डस्य दण्डमेकं निपातयेत् ॥ २१ ॥
अस्थाने ताड़ितो वाजी बहून् दोषानवाप्नुयात् ।
तावद्भवन्ति ते दोषा यावज्जीवत्यसौ हयः ॥ २२ ॥
अवाहिता विनश्यन्ति सर्व्वकर्म्मक्षमा अपि ।
कृशा व्याधिपरीताङ्गा जायन्तेऽत्यन्तवाहनात् ॥ २३ ॥
प्रहेषिते स्कन्धवाङ्गे; वडवालोकिनं तथा । उपवेशे च निद्रायां
कटिदेशे च ताड़येत् ॥ दुश्चेष्टितं मुखे हन्यादुन्मार्गप्रस्थितं तथा ।
जघने स्खलिते हन्यात् नेत्रमार्गे दुरास्थितम् । यः कुष्ठप्रकृतिर्वाजी तं
सर्व्वत्रैव ताड़ये” दिति ॥ अथ नकुलोऽपि,– “हेषिते स्कन्धसंस्थानं
भ्रान्ते जानुद्वयं तथा । सर्व्वस्य प्राप्तदण्डस्य दण्डमेकं निपातयेत् ॥
......समुद्दिष्टं स्खलने जघनान्तरे । भीते वक्षःस्थलं हन्यात् वक्त्र-
श्चोन्मार्गगामिनि । कुपिते पुच्छसंस्थानं भ्रान्ते जानुद्वयं तथा”—
इति ॥
१ । कुपितोरसि । गः । ३ । उन्मार्गगामिनि । गः ।
२ । भ्रान्तचित्तम् । गः ।