अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

६ अध्यायः ।] जन्मदेशविवरणम् । ७१
सम्भलाश्वाः कृशाश्चैव¹ जटदेशोद्भवाश्च² ये ।
अधमाष्टङ्गणैः सार्द्धं द्वये³ प्राग्दक्षिणोद्भवाः ॥ ४ ॥
वृत्तदीर्घाञ्चितग्रीवा⁴ ह्रस्वकर्णा महाजवाः ।
महाकाया महोरस्का निस्त्रासास्ताजिका मताः ॥ ५ ॥
अत्यन्तविनतं येषां निर्मांसञ्च मुखं भवेत् ।
पीनेन कटिदेशेन मुखराश्च भवन्ति ते ॥ ६ ॥
अध्वन्याश्च⁵ महासाराः संग्रामे चैव पूजिताः ।
अपि शस्त्रहताङ्गाश्च नैव मुञ्चन्ति सादिनम् ॥ ७ ॥
पारसीकास्ताजिकाभा⁶ कोङ्काणाः केचिदुन्नताः⁷ ।
स्थूलाः श्लक्ष्णशरीराश्च⁸ प्रधाना दीर्घपृष्ठकाः ॥ ८ ॥
४ । सम्भलाः सम्भलदेशजाताः । प्राग्दक्षिणोद्भवाः—इति पूर्व-
दक्षिणदेशजाता अश्वा अधमाः । नकुलेनतु गोङ्करादीनामधम-
त्वमुक्तम् । यथा “गोङ्कराः सवरासाश्च सिन्धुपाराः कनीयसः । अन्य-
देशोद्भवा ये च नीचनीचाश्च ते स्मृताः” इति ॥
५ । महाजवा महावेगवन्तः । निस्त्रासा निर्भयाः ॥
८ । श्लक्ष्णशरीराः कृशकायाः । श्लक्ष्णं दभ्रं कृशं तन्वित्यमरः ॥
१ । कुशाः । खः । ६ । स्युरधिकाः । खः ।
२ । जटादेशोद्भवाः । खः । ७ । किंचिदूनकाः । खः ।
३ । अधमानां गणाः । गः। ८ । स्थूलशरीराश्च । खः ।
४ । वृत्तदीर्घोन्नतग्रीवाः । गः ।
५ । अजात्याश्च महाशूराः, संग्रामे नैव पूजिताः । गः।