अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

५२ अश्ववैद्यके [३ अध्यायः ।
वृषणाभ्यां सजाताभ्यां सञ्जातवृषणो भवेत् ।
तद्वद्दृषणसञ्जातस्तनाभ्यां विद्यते¹ स्तनी ॥ १५१ ॥
त्रिभिः कर्णैस्त्रिकर्णी च व्याघ्राभो व्याघ्रवर्णकः² ।
एकेनाङ्गेन हीनेन भिन्नेन³ च विशेषतः ॥ १५२ ॥
यमर्जं वाजिनं⁴ विन्द्याद् वामनं वामनाकृतिम् ।
वर्णादेकेन पादेन अन्यवर्णेन यो हयः ॥ १५३ ॥
मुषलीति समाख्यातो वाजिशास्त्रविशारदैः⁵ ।
विरोधं नैव यो याति दृष्ट्वाश्वां मुष्कवर्जितः⁶ ॥ १५४ ॥
इन्द्रवृद्धः स विख्यातो भर्तुश्च कुलनाशनः ।
१५१ । सजाताभ्यां सहस्तनेनेति शेषः। जाताभ्यां वृषणाभ्यां को-
षाभ्यां । अस्य श्लोकस्य द्वितीयतृतीयपादौ ख-ग-पुस्तकयोर्नस्तः ॥
१५२ । भिन्नेन भग्नेन विसदृशेन वा एकाङ्गहीनो भिन्नाङ्ग-
श्चेति द्विविधो यमजः ॥
१५३ । यो हयः वर्णात् स्ववर्णादित्यर्थः । अन्यवर्णेन भिन्नवर्णेन
पादेन उपलक्षित इति शेषः ।
१ । विङ्कितः । गः । ४ । वासनं । कः ।
२ । व्याघ्रचर्मकः । कः । ५ । भर्तुः कुलविनाशनः । खः ।
३ । भिन्नेन । गः । ६ । मुष्कवर्जितम् । कः ।