अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

३ अध्यायः।] दन्तादिविवरणम्। ४९
एकाण्डश्चैव जाताण्डः१ कञ्चुकी चिसरी२ तथा ।
मार्जारपादो व्याघ्राभस्त्रिकर्णो द्विखुरी स्तनी ॥ १३६ ॥
यमजो वामनश्चैव कुञ्जस्तित्तिरसन्निभः३ ।
वानराक्षो विड़ालाक्षो मुषली चेन्द्रवृश्चकः ॥ १३७ ॥
येषां पृष्ठे हतो भर्त्ता जातदन्तस्तथैव च ।
एते दोषान्विता वाहा न ग्राह्या भूतिमिच्छता ॥ १३८ ॥
धनप्राणहरा ह्येते बन्धुविग्रहकारकाः ।
शषां चिह्नं प्रवक्ष्यामि येन जानन्ति सादिनः ॥ १३९ ॥
पूर्वशास्त्रानुसारेण मुनीनां वचनं यथा ।
द्वावर्त्तौ यस्य ककुदि४ काकुदी स उदाहृतः ॥ १४० ॥
कराली वाधरे दन्तो जायते यस्य चोत्तरा५ ।
शूकश्च यश्च तित्तिरसन्निभः । विषमश्वेतपादश्च ध्रुवावर्त्तविवर्जितः ॥
पशुभावर्त्तसंयुक्तो वर्जनीयस्तुरङ्गमः” इति । उक्तञ्च शुक्रनीतौ । “कृष्ण-
तालुः कृष्णजिह्वः कृष्णौष्ठश्च विनिन्दितः । सर्व्वतः कृष्णवर्णो यः
पुच्छे श्वेतः स निन्दितः” इत्यादि ॥
१४० । काकुदीलक्षणं स्पष्टम् ॥
१४१ । कराली दन्तुरः तुङ्गो वा दन्तो विद्यते यस्य स कराली
१ । एकाण्डो जन्मतोऽण्डश्च । गः । ३ । काकतित्तिरसन्निभः । खः ।
२। चिसरिः । गः । ४ । ककुदे । गः ।
५ । कराली चाधरे दन्ते जायते यस्य चोत्तरम् । खः ।
7