अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

४६ अश्ववैद्यकम्। [३ अध्यायः।
अन्यवर्णं शिरो यस्य पुच्छं वा यस्य वाजिनः ।
पुच्छेन शिरसा वापि नानावर्णेन निन्दितः ॥ १२३॥
अव्यक्तवर्णो¹ यो वाहस्तथा तित्तिरसन्निभः ।
कुत्सितो वानराक्षश्च यो वा व्याघ्रावलीढकः ॥ १२४॥
खराः।
ह्रेषितं मधुरञ्चैव तुरङ्गस्य प्रशस्यते ।
अविच्छिन्नमदीनञ्च गम्भीरं सानुनासिकम् ॥ १२५ ॥
दृष्ट्वाभिपूर्णपात्रञ्च² ब्राह्मणं कुसुमानि च ।
दधि चापि समालोक्य वाहानां ह्रेषितं शुभम् ॥ १२६॥
वादित्रध्वनिमाकर्ण्य ह्रेषन्ते³ यदि वाजिनः ।
ग्रासपूर्णमुखाश्चैव तदा भर्तुर्जयेा भवेत् ॥ १२७॥
ध्वजाग्रञ्चैव⁴ सूर्य्यञ्च पश्यन्तो वाजिनो यदा।
ह्रेषन्तो वहवो हृष्टा स्तदा विद्याज्जयं विभोः ॥ १२८ ॥
अतो यद्विपरीतन्तु ह्रेषितं कुत्सितन्तु तत्⁵ ।
मिन्मिनं गद्गदं मूकं विरूक्षं कासजर्जरम् ॥ १२६ ॥
१२५। अदीनमिति अकातरम् ॥
१२९। मिन्मिनं (तोत्ला) इति प्रसिद्धं। गद्गदं अस्फुटं ।
विरूक्षम् अतिकर्कशम् ॥
१। अव्यक्तवर्णः। कः।
२। दृष्ट्वा हि पूर्णपात्रञ्च। खः।
३। ह्रेषितं यदि वाजिनः। गः।
४। ध्वजां सबिम्बं। कः।
५। यत्। खः।