अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

४४ अश्ववैद्यकम्। [३ अध्यायः।
प्रभूतासितताराश्च¹ प्रशस्ता मुनिभिः स्मृताः।
रक्तपीतासितसितैर्धन्यः कीर्त्तितो हयः॥ ११४॥
प्रशस्तकृष्णतारस्तु मल्लिकाक्षः प्रकीर्त्ततः।
श्वेतया वेष्टितं² कृष्णं रेखया तारकं³ भवेत् ॥ ११५ ॥
मल्लिकाक्षः स विज्ञेयः स्वामिनः सुखवर्द्धनः।
सिततारोऽप्रशस्तश्च स्वामिनः क्लेशवर्द्धनः ॥ ११६ ॥
सर्व्वश्वेतश्च⁴ कृष्णश्च रक्तः पीतस्तथैव च।
एते साङ्ग्रामिकाः प्रोक्ताः तुरङ्गा मुनिसत्तमैः ॥ ११७॥

---

११४। रक्तपीतासितसितैरिति रक्तादिवर्णचतुष्टयशवलैः तारकै-
रित्यर्थः ॥
११५। यस्य वाजिनः नेत्रे तारकं कृष्णं श्वेतरेखया वेष्टितं च।
मल्लिकाक्षस्य लक्षणन्तु नकुलो नैवमाह “मुखे चन्द्रकसंवीतो जम्बू-
फलसमाकृतिः। श्वेतपादः सविज्ञेयो मल्लिकाक्षः स पूजितः”
इति ॥
११७। सर्व्वश्वेत इत्यत्र सर्व्वशब्दः कृष्णादिभिः सह प्रत्येकं सम्ब-
ध्यते। “तत्रापि सर्व्वतः श्वेतो मध्यः पूज्यः सदैव हि” इति शुक्रः॥

---

१। प्रभूताः सितताराश्च प्रशस्ता मुनिभिः स्मृताः। क।
२। श्वेतजावेष्टितं। ख।
३। तारकञ्च यत्। ख।
४। सर्व्वाङ्गश्वेतकृष्णश्च। ग।