अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

३ अध्यायः ।] अश्ववैद्यकम् । ४३

दुकुलाहो¹ दुरूराह्णः पुण्ड्रकेणेव कीर्त्तितः ।
चियूहस्त्वियुराह्णश्च चिचलाङ्गश्च² यो भवेत् ॥ ११० ॥
अतऊर्द्धं प्रवक्ष्यामि शुभाशुभविनिश्चयम् ।
वाजिदेहगतानां हि वर्णानां पूर्व्वशास्त्रतः ॥ १११ ॥
यस्य गौराणि³ पीतानि गात्ररोमाणि वाजिनः ।
स भर्तुः श्रियमाधत्ते यस्य रक्तसितानि च⁴ ॥ ११२ ॥
यस्य पादाः सिताः सर्व्वे पुच्छं वक्षो मुखं तथा ।
मूर्द्धजाश्च सिता⁵ यस्य तं विद्यादष्टमङ्गलम् ॥११३ ॥

---

११२। सम्प्रति अङ्गविशेषेषु रोमवर्णविशेषेण वाजिनां संज्ञा-
विशेषानाह । यस्येत्यादि । चित्राणीति पाठे चित्राणि नानाव-
र्णानि ॥
११३ । अष्टमङ्गललक्षणं नकुलः । “यस्य पादाः सिताः सर्व्वे
पुच्छं वचोमुखन्तथा । मूर्द्धजाश्च सिता यस्य तं विद्यादष्टमङ्गलम्”
इति । “पुच्छोरःखुरकेशाद्यैः सितः स्यादष्टमङ्गलः” इति हेमचन्द्रः ।
“स एव हृदये स्कन्धे पुच्छे श्वेतोऽष्टमङ्गलः” इति शुकः । “मूर्द्धजाश्च
सिताः” इति पाठ एव साधीयान् । तस्य नकुलादिभिर्धृतत्वात् ॥

---

१। दुकुलामः । कः ।
२। विचित्राङ्गः। कः ।
३। चित्राणि गौराणि । कः ।
४। शुक्लासितानि च । खः ।
५। मूर्द्धजाश्चासिताः । कः ।