अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

१२ अध्यायः ।] नस्यविवरणम् । ४७
युक्तं शीतोदके स्तोके तेषां नस्येऽपसर्पयेत्¹ ।
गुडूची कौमुदी ताली मिश्रिता कूपवारिणा² ॥ ७ ॥
नस्ये दत्ता वराश्वानां शिशिरे³ सुखदा स्मृता ।
अपामार्गं⁴ महानस्यं सर्व्वरोगविनाशनम् ॥ ८ ॥
केवलं कटुतैलं वा गोमूत्रे पाचितं च यत् ।
मैथुनाद्रिक्तसन्धीनां स्रोतोबलकरं विदुः ॥ ९ ॥
कण्ठरोगे तथा नस्यं गोमूत्रलवणान्वितम् ।
महद्गुणकरं प्रोक्तं सर्व्वदोषनिवारणम् ॥ १० ॥
अपामार्गस्य⁵ मूलेन नस्ये मूत्रंच छागलम् ।
मुखरोगविनाशाय नस्यं मत्स्य⁶वसोद्भवम् ॥ ११ ॥
लशुनं पिप्पलीमूलं गण्डकी नागकेशरम् ।
दत्तं नस्येन रोगघ्नं कटुतैलेन वाजिनाम् ॥ १२ ॥
नस्यं पर्युषितैस्तोयैः⁷ प्रातर्दत्तं तु केवलैः⁸ ।
अश्वानाञ्च नराणाञ्च चाक्षुष्यं बलवर्द्धनम् ॥ १३ ॥

---

१ । दोषप्रशान्तये । कः । ५ । मूत्रं चैव पुमामत्स्यं । कः ।
२ । मिश्रितं कोष्णवारिणा । कः । ६ । वत्स । कः ।
३ । शरीरे । कः । ७ । नस्ये पर्युषितं । कः ।
४ । अभयाद्यं । कः । ८ । केवलम् । कः ।