अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

२६ परिशिष्टे [१० अध्यायः।
शिरीषं क्षुद्रकं लाक्षां क्वाथयित्वा^१ त्रिभागतः ।
यस्यैतत्संनिपाताय वाजिनः संप्रदीयते ॥ ३२ ॥
तस्य तन्नाशमायाति तमः सूर्योदये यथा ।
स्वस्थस्यापि हि नेत्रान्ते स्यातां नीले च वाजिनः॥३३॥
गन्धश्च सहशः श्लोण्या तदा मृत्युर्द्विमासिकः ।
नीले पीतेऽथ नेत्रान्ते स्यातां चेद्वाजिनः क्वचित्^२।
स निर्वाणमवाप्नोति त्रिभिर्मासैरसंशयम् ॥ ३४ ॥
यस्य नेत्रान्तरे रेखा बहुवर्णा प्रजायते ।
विशेषात् स्वरभेदः स्यात्तस्यायुः पाञ्चमासिकम् ॥ ३५ ॥
जिह्वायां जायते बिन्दुरकस्माद् यस्य वाजिनः ।
रूक्षश्च जीवते मासं स वाजी नात्र संशयः ॥ ३६ ॥
पीतो मासद्वयेनैव समेर्मृत्युं प्रयच्छति ।
त्रिभिर्मासैस्तथारक्तश्चतुर्भिञ्च विचिचितः ॥ ३७ ॥
पञ्चभिर्नीलवर्णश्च षड्भिर्वज्रसमाकृतिः^३।
सप्तभिः पाटलाकारश्चम्पकाभस्तथाष्टभिः ॥ ३८॥
नवभिश्च हरिद्राभो दशभिर्जन्तुकोपमः^४ ।

---

१ । लाक्षाक्वाथं पीत्वा । खः ।
२ । नीलपीतेऽथ नेत्राणां स्याताञ्चेद्राजिनः क्वचित् । कः ।
३ । वज्रसमप्रभः । कः ।
४ । पुंखकोपमः । कः ।