अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

१० अध्यायः।] धातुपरीक्षाविवरणम् । ३५
असकञ्च¹ युतन्द्रा माहिषेण निशागमे ।
सन्निपातेऽथ² रक्तेन यदा संपीड़यते हयः ॥ २५ ॥
यदा³ वेपथुमाप्नोति काशते च निरर्गलम् ।
निद्रालस्याग्निमन्दत्वं वस्तौ मलनिबन्धनम्⁴ ॥ २६ ॥
कर्णयोः पातनञ्चैव वक्त्रा⁵ल्लालाविमोक्षणम् ।
तचापि शोधयेद्रक्तं ततो लङ्घनमर्हति ॥ २७ ॥
यावद्दोषस्य निर्णाशं स्तोकोदककृताशनः ।
क्वचिदुष्णं क्वचिच्छीतं क्वचिद्भेषजसंयुतम् ॥ २८ ॥
प्रदेयं युक्तितत्वज्ञै⁶र्वारि वार्य्यं न कुत्रचित् ।
सपथ्या⁷ चामृता चैव कटुकाच वचा तथा ॥ २९ ॥
शामयेत्तत्क्षणादेव त्रिधातुकुपितं ज्वरम् ।
शिरीषं श्रीफलञ्चैव वेतसञ्चैव शुद्धिभाक् ॥ ३० ॥
मन्दाग्नित्वं सदोषाणां कुरुते भस्मसाद्द्भुतम् ।
मधुकं मधुजालञ्च माधुर्यं कुलिकान्वितम् ॥ ३१ ॥
१ । उरभ्रकं । खः ।
२ । सन्निपातेन रक्तेन । खः ।
३ । तदा । खः ।
४ । ततो मलविशोधनम् । कः ।
५ । वक्त्रे । कः ।
६ । यत्नतस्तत्त्वज्ञैः । खः ।
७ । सपर्पटामृता । खः ।
८ । मधुरं मधुनालञ्च माधुर्यं शुलिकान्वितम् । खः ।