अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

२२ परिशिष्टे [८ अध्यायः ।
स वाजिवाहः कथितः पृथिव्यां
शेषा नरा भारवहा¹ हयानाम् ॥ ४ ॥
प्राज्ञः सत्वबलोत्साही दृढः² सर्व्वाङ्गसौष्ठवः ।
जितशीतातपालस्यो जितायासो जितासनः³ ॥ ५ ॥
हयकालवलप्राणजवकामाध्वयोगवित्⁴ ।
शान्तोपचारसारज्ञो रणक्रीड़ासु दीक्षितः ॥ ६ ॥
वाजिनां हृदयज्ञश्च स्थाने दण्डनिपातवित् ।
दुष्टाश्वदमने दक्षः सर्व्वक्लेशसहः शुचिः ॥ ७ ॥
ग्रासौषधान्नपानीये परव्यूहावलोकने ।
चिषु श्रेष्ठः⁵ प्रवेशे च निर्गमे कुशलोऽस्त्रवित् ॥ ८ ॥
रोगं विकुरुते यश्च रुच्या बाधाविचारवित् ।
धनुःकुन्तासिशक्तिज्ञः सोऽश्ववाहः प्रकीर्त्तितः ॥ ९ ॥
वक्त्रे स्कन्धे मुखे कोष्ठे गात्रे सक्थौ च ताड़येत् ।
उन्मार्गी यदि भ्रष्टोऽश्वो मूढः स्खलति हेषते ॥ १० ॥
कुपिते⁶ पुच्छसंस्थाने श्रान्ते जानुद्वयं तथा ।
१ । भारकराः । कः ।
२ । दृढसर्व्वाङ्गसौष्ठवः । कः ।
३ । जितनिद्रो जितान्नः । कः ।
४ । हयकामाध्वयोगवित् । कः ।
५ । स्थानप्रदेशेषु । कः ।
६ । हेषते अन्यसंस्थानम् । कः ।