अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

४० अध्यायः ।] ज्वरविवरणम्। २५३
बदरीपत्रफेनेन तस्य गात्रं प्रलेपयेत् ।
वीजयेत्तोयसिक्तैश्च¹ तालवृन्तैर्भिषग्वरः ॥ १० ॥
अवगाहे जलेचैव स्नापयित्वाच तं हयम् ।
मस्तके दापयेत् प्राज्ञः शीतं धारजलं तथा ॥ ११ ॥
तस्याङ्गं सेचयेद्धन्वा काञ्जिकेन च बुद्धिमान् ।
क्षीरपानञ्च दातव्यं शर्करेक्षुसमन्वितम् ॥ १२ ॥
सकाशदूर्वैक्षुकुशैः² क्षीरपिष्टैः सितोत्पलैः ।
घृतयुक्तः प्रलेपश्च तस्य गात्रे प्रशस्यते ॥ १३ ॥
कुशकाशेक्षुमुस्तानां कल्कयुक्तः सपद्मकैः ।
क्षीरवस्तिः स्मृतस्तस्य मञ्जिष्ठाशर्करान्वितः ॥ १४ ॥
१० । बदरीपत्रफेनेनेति कोमलवदरीपत्राणां जलमर्दनेनोत्थेन
फेनेनेत्यर्थः ।
११ । उक्तञ्च “ज्वरितानां तुरङ्गानां पथ्यमैव क्रियाक्रमः” इति ।
१२ । अत्र दुग्धस्य प्रस्थः, इक्षोरसस्यार्द्धाढकः शर्करायाश्च
पलाष्टकमुत्तमाम्नाय देयम् ।
१३ । कासः (केशेमूल) । इक्षुः (कृष्णेक्षुमूल) सिता शर्करा ।
उत्पलं (नीलशुद्धि) । एषां समो भागो ग्राह्यः ।
१४ । अत्र क्षीरवस्तौ दुग्धस्याढकः । कुशादिकल्को मिलित्वा
दशपलमितः । पद्मकं (पद्मकाष्ठ) ।
१ । वीजयेत्तालवृन्तैश्च तोयसिक्तैश्च बुद्धिमान् । गः ।
२ । कासदूर्व्वक्षुरसैश्च । गः ।