अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

३६ अध्यायः ।] पादरोगविवरणम् । २४५
एषां लक्षणानि ।
मण्डकतापे मण्डूक्यां व्रणेनाश्वस्य जायते ।
अभिघातसमुत्थेन दुष्टकर्दमकेन च ॥ ६ ॥
पांशुभिः शर्कराभिश्च पूर्य्यते यस्य कोटरम् ।
तन्ने तस्य विजानीयाद्रोगं पांशुखुरं भिषक् ॥ ७ ॥
घृष्टं भूमौ तलं यस्य ताम्रीभवति वाजिनः ।
तस्य घृष्टतलो नाम पादरोगः प्रकीर्त्तितः ॥ ८ ॥
आस्राविणं विजानीयात् क्लेदस्रवतलं हयम् ।
सूक्ष्मचूर्णतलञ्चैव चूर्णकीलः प्रकीर्त्तितः ॥ ९ ॥
केशाकाराणि मांसानि यस्य स्युस्तलजानि च ।
मांसकेशीति तं विद्यात्तलं वाह्यस्य बुद्धिमान् ॥ १० ॥
मण्डूक्या विवरं यस्य दर्भमुञ्जकरं¹ भवेत् ।
तस्य दर्भक इत्युक्तो व्याधिः कष्टचिकित्सितः ॥ ११ ॥
६। मण्डूके वाजिखुरतलस्थप्रदेशे अभिघातजो दुष्टकर्दमजो वा
यो व्रणस्तेन यत्तपो ज्वाला स मण्डूकतापः ।
७। यस्याश्वस्य तले कोटरं पादतलस्थकोटरमित्यर्थः । शर्कराभि
र्वालुकाभिः । पांशुखुरादिमांसकेश्यन्ताः पादतलस्था रोगा ज्ञेयाः ।
९ । क्लेदस्रवतलं पूयादिस्राविपादतलमित्यर्थः । अयमपि पाद-
तलस्थो रोगः ।
११ । दर्भमुञ्जनिभमिति मुञ्जसदृशं दर्भसदृशञ्च ।
१ । मुञ्जदर्भनिभं । खः ।