अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

[ २४४ ]
अथैकोनचत्वारिंशोऽध्यायः ।
पादरोगसंख्या ।
अत ऊर्द्ध्वं प्रवक्ष्यामि पादरोगविनिश्चयम् ।
लक्षणञ्च चिकित्साञ्च यथाशास्त्रानुसारतः ॥ १ ॥
मण्डूकतापः^१ पांशुखुरस्तथा चैव पुनःखुरः ।
आस्रावी चूर्णिकोऽध्यस्थि ऊर्मिकश्चक्रवालिकः^२ ॥ २ ॥
उलूक^३पादसंस्थानं तदा पादविरालिका^४ ।
आमण्डकोपजंघौ^५ च दर्भकश्च^६ प्रप्रोटकः ॥ ३ ॥
कदम्बको घृष्टतलस्तथा भिन्नखुरोऽपरः ।
मृदुमांसखुरौ द्वौ तु पिच्छपादसकेशिनौ^७ ॥ ४ ॥
एते पादगता रोगास्तुरङ्गानां प्रकीर्त्तिताः ।
एषां चिकित्सां वक्ष्यामि शालिहोत्रादिसम्मताम् ॥ ५ ॥
१—५ । मण्डूकतापादिकदम्बकपदान्ता विंशतिविधाः पाद-
रोगाः । एषां लक्षणचिकित्सितानि क्रमेणोच्यन्ते । अध्यस्थीति
अस्थ्यधिकृत्येत्यर्थः । उलूकपादसंस्थानं तदेत्यत्र उलूकपादः संस्थाणु
स्तथेति पाठो भवितुं युक्तः । आमण्डकोपजंघावित्यत्र आमण्डक
उपजंघाविति एवं पाठो भवितुं युक्तः।
१ । मण्डूकता पांशुखुरः । खः । ४ । पदाविराड़िका । गः ।
२ । चक्रवाकिकः । खः । ५ । आमर्दकोपजंघा च । खः ।
३ । उदकः पाकसंस्थानम् । खः । ६ । गर्दभश्च । गः ।
७ । पिच्छपादस्तथैव च । खः ।