अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

१२ अध्यायः।] लङ्गितविवरणम् । २१६
शीतकाले प्रदातव्यं प्रतिपानं प्रदापयेत्¹ ।
हरिद्रातिविषाव्योषपिप्पल्या च महौषधैः ॥ ५ ॥
त्रायमाणावचाकुष्ठमुस्ताकट्फलसैन्धवैः ।
प्रतिपानं हितं² दृष्टं सुरया सीधुनापि च ॥ ६ ॥
तीक्ष्णशीतं समालोक्य कालं शास्त्रविशारदः ।
एवं प्रतिदिनं कुर्यात् त्र्यहं सप्ताहमेव³ च ॥ ७ ॥
अनन्तां⁴ वेधयेद्वैद्यः शिरां शस्त्रेण चौरसीम् ।
शिरास्रावे⁵ कृते चापि यदि नो जायते सुखम् ॥ ८ ॥
तदा वह्निः प्रदातव्यो यथाशास्त्रं विचक्षणैः ।
शिंशपापाठमूलैश्च वल्कलैः कथितैर्जले ॥ ६ ॥
सर्पिस्तैलसमायुक्तो गुग्गुलुर्लङ्गिने हितः ।
दीनां पलेन प्रतिपानं दद्यादित्यर्थः । एतत्सर्वं चिकित्सितं दोष-
सम्भूत एव लङ्गिते ज्ञातव्यम् ।
६ । सुरया गौड्याद्यन्यतमया, सीधुना सुराभिन्नया मदिरया वा ।
८ । शिंशपा शाकतरुः, पाठा अविद्धकर्णी (आकनादि) ।
एतयोर्मूलानि वल्कलानि च जलाढके पक्त्वा पादशिष्टः क्वाथो
ग्राह्यः । गुग्गुलोश्च पलं ग्राह्यम् ।
१ । तदा तं प्रतिपाययेत् । खः । ४ । असिद्धो वेधयेत् । खः ।
२ । भिषक् दद्यात् । खः । ५ । शिरावेधे । गः ।
३ । पञ्चाहम् । गः ।