अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

२६ अध्यायः।] मुखरोगविवरणम् । १८५
श्यावौष्ठतालुवक्त्रे¹ वा मन्दाहारे तथैव च ।
संशीर्णे दन्तमांसे च प्रन्नूनं व्याधिमादिशेत् ॥ ९ ॥
हन्वोश्चैव तथा गण्डे श्वयथुर्यस्य जायते ।
जिह्वामूले गले चापि तस्य विन्द्याद्गलग्रहम् ॥ १० ॥
सृक्कौष्ठतालुदेशेषु व्रणं यस्योपजायते ।
विवर्णन्तु मुखं दुष्टं मुखपाकं तमादिशेत् ॥ ११ ॥
दन्तानामुपरिष्टात्तु यदा दन्तस्य सम्भवः ।
अधिदन्तः स विख्यातो मन्दाहारस्य वाजिनः ॥ १२ ॥
यस्य शूनाक्षिकूटस्य गळे शोथः प्रलम्बते ।
यवसद्वेषिणोऽश्वस्य रोहिणीरोगमादिशेत् ॥ १३ ॥
अधस्तादथ जिह्वायाः श्वयथुर्यस्य जायते ।
तं विन्द्यादुपजिह्वाख्यं मुखरोगन्तु वाजिनाम् ॥ १४ ॥
अधिजिह्वाभिधानन्तु उपरिष्टाद् विनिर्दिशेत् ।
गण्डाभ्यन्तरगो² गण्डो गण्डरोग इति स्मृतः ॥ १५ ॥
सव्रणः पिड़काकीर्ण ओष्ठ³ उच्छून एव च ।
८। श्यावौष्ठतालुवक्त्रमित्यत्र श्यावः कृष्णवर्णः ।
१३। शूनाक्षिकूटस्य स्फीताक्षिकोटरस्य ।
१ । श्यावौष्ठतालुवक्त्रं वा मन्दाहारं तथैव च ।
२ । गण्डाभ्यन्तरयोः । गः ।
३ । ओष्ठयोः मूल एव च । गः ।