अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

१६६ अश्ववैद्यके [१६ अध्यायः ।
चतुर्वर्षस्य वाहस्य गुदे नेत्रं प्रवेशयेत् ।
चतुरङ्गुलं भिषक् प्राज्ञो वाजिशास्त्रविशारदः ॥ २४ ॥
द्वे च¹ द्विवर्षजातस्य त्रिवर्षे चाङ्गुलत्रयम् ।
षाण्मासिके² वर्षजाते एकमेवाङ्गुलं भवेत् ॥ २५ ॥
उदङ्मुखं प्राङ्मुखं वा कृत्वा वाहं सुयन्त्रितम् ।
घृताभ्यक्तेन हस्तेन पुरीषमपकर्षयेत् ॥ २६ ॥
स्वयं³ कृत्वा पुरीषे वा दद्याच्चैवानुवासनम् ।
निरूहश्च प्रदातव्यः पुच्छं नीत्वा प्रदक्षिणम् ॥ २७ ॥
दद्रुशोफकफश्वासग्रहणीकुष्ठरोगिणाम् ।
तृषार्त्तस्य⁴ च गर्भिण्याः कृशवृद्धस्य वाजिनः ॥ २८ ॥
क्षुत्तृष्णाश्रमयुक्तानां मद्यं पीतवतामपि ।
वर्जितो वाजिनां वस्तिस्तथाश्वे व्याधिपीडिते ॥ २९ ॥
इति श्रीमहासामन्तजयदत्तकृतेऽश्वशास्त्रे निरूहा-
नुवासने षोडशोऽध्यायः ।
२४-२५। अश्वानां वयोविशेषेण नेत्रप्रवेशननियममाह चतु-
वर्षस्येत्यादि ।
२६-२७। कथं निरूहयेत्तदाह उदङ्मुखमित्यादि ।
२८-२९ । येषां निरूहनिषेधस्तदाह दद्वित्यादि ।
१ । द्वये । गः ।
२ । षण्मासे वर्षजाते च । खः । ३ । स्वायं । खः ।
४ । क्षुधार्त्तस्यचगर्भिण्याः क्रुद्धवृद्धप्रवासिनाम् । खः ।