अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

१६४ अश्ववैद्यके [१६ अध्यायः ।
स्तोका दूर्व्वा क्षुधार्त्ताय तस्यां रात्रौ हिता स्मृता ।
त्र्यहं वापि हितं दृष्टं भोजनं सानुवासनम् ॥ १२ ॥
यथाकालं यथाव्याधि भोजनं संप्रदापयेत् ।
एवं रोगाः प्रशाम्यन्ति वाजिनां देहसम्भवाः ॥ १३ ॥
निरूहविवरणम् ।
पञ्चमूलद्वयं दन्ती कुष्ठञ्चैव शतावरी¹ ।
अनन्ता चिवृता श्यामा बले द्वे च पुनर्णवा ॥ १४ ॥
गुडूची गोक्षुरं विम्बी कुक्कुटैरण्डवासकाः ।
यवाः कुलत्था वदरं तथारग्वधशिग्रुकम् ॥ १५ ॥
एतान्यादाय सर्व्वाणि यथालब्धानि वा पुनः ।
मूलानि सलिले क्षिप्त्वा क्वाथयित्वा विचक्षणः ॥ १६ ॥
पादशेषं कषायेण निरूहं संप्रदापयेत् ।
द्विपञ्चमूलीनिःक्वाथः सः प्रधाने निरूहणे ॥ १७॥
१४-१७। पञ्चमूलद्वयं विल्वादिवशमूलं । अनन्ता (अनन्तमूल)
श्यामा (श्यामालता) चिवृत् (तेउड़ी) बले द्वे दूति श्वेता पीता
च (वेलेड़ा)। विम्बी (तेलाकुचा)। कुक्कुटा (छिपकली)।
एषां पञ्चमूलद्वयादिशिग्रुपन्तानां समस्तानां यथालब्धानां वा द्रव्याणां
मूलानि मिलित्वा दशपलानि चतुराढ़कमिते जले पक्त्वा पादशेषः
क्वाथः कर्त्तव्यः। एतस्याढ़केन कषायेण निरूहयेत्।
१ । पाठा दन्ती चैव शतावरी। खः ।
२। द्विपञ्चमूली निःक्वाथ्य सप्रधाना। खः ।