अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

१५० अश्ववैद्यके [१३ अध्यायः ।
प्रियङ्गुपिप्पलीलोध्रमधुकं विश्वभेषजम् ।
निदाघे प्रतिपानं स्यात् सीधुना मधुना युतम् ॥ ८३ ॥
सर्व्वर्त्तुपोषकविधिः
देशे देशे च घासानां नामान्यत्वं प्रजायते ।
तेन घासा मया नैव नामभिः परिकीर्त्तिताः ॥ ८४ ॥
औदकं दापयेद्धासं ग्रीष्मे शरदि वाजिनाम् ।
कालेऽन्यस्मिन् हितो हृष्टः शुष्को रोगविवर्जितः ॥ ८५ ॥
सर्व्वेषु चैव रोगेषु तथा कालेषु षट्सपि ।
दूर्व्वा नित्यं हिता हृष्टा वाजिपुष्टिविवर्द्धिनी¹ ॥ ८६ ॥
माषावत्संप्रयुञ्जीत स्वस्थानां सर्व्वकालिकम्² ।
तैलं कालानुरूपोक्तं³ पञ्चषड्दिवसान्तरे ॥ ८७ ॥
८३। प्रियङ्गवादीनां चूर्णं मिलित्वा पलं । सीधुनः प्रस्थः । मधुनश्च
कुड़वः । उक्तञ्चाग्नेये,—"प्रियङ्गुपिप्पलीलोध्रयष्ट्याह्वैः समहौषधैः ।
निदाघे सगुड़ा देया मदिरा प्रतिपानके"—इति। अत्र नकुलः,—
"घृतपानं विशेषेण सुच्छायासु निबन्धनम् । रक्तस्रावञ्च गात्रेषु ग्रासं
वा घृतसंयुतम्॥ घृतं काशस्य मध्यगं सर्व्वदोषप्रशान्तये"—इति ॥
८७। तैलमिति तैलस्य प्रस्थार्द्धं पञ्चषड्दिवसानन्तरं देयम् ।
परन्तु स्नेहपीतस्य "गुर्व्वभिष्यन्दिभक्तानि व्यायामं स्नानमातपम् ।
१। वाजिनां पुष्टिवर्द्धिनी। गः॥
२। स्वस्थाने सर्व्वकालिकान्। गः॥
३। तैलैः कालानुरूपोक्तैः। गः॥