अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

१२ अध्यायः।] वर्षापोषणविवरणम्। १६७
कल्पोक्तेन विधानेन यथामात्रं यथाबलम् ।
रसानं गुग्गुलुञ्चापि प्रदद्याद्वाजिनां ततः ॥ २१ ॥
प्रथमे प्रहरे चैव वर्षाकाले न चारयेत् ।
द्वितीये च तृतीये च चारयेन्नतु पश्चिमे ॥ २२ ॥
प्रभाते निस्तुषा देया यवा मध्यदिने तथा ।
सन्ध्याकाले भिषक् प्राज्ञः पुनश्चैवावचारयेत् ॥ २३ ॥
२१ । कल्पोक्तेन विधानेनेति रसोनादिकल्पोक्तव्यवस्थया । सा
चेयम् । प्रथमे दिने रसोनरसं मातुलुङ्गरसञ्च समभागं मिश्रित्वा
पलद्वयं। तत एकैकवृद्ध्या विंशतिपलपर्य्यन्तमुत्तमाश्वाय दद्यात् । मध्य-
माय चतुर्दश अधमाय च पलाष्टकमिति । यथाबलमिति उत्तममध्य-
माधमबलत्वं विविच्येत्यर्थः । एवं गुग्गुलोरपि पलपञ्चकं पलचतुष्टयं
पलत्रयञ्च यथासङ्ख्यमुत्तममध्यमाधमेभ्य एकदिने पानाय भोजनाय
वा देयम् ॥ तथा वर्षासु पानार्थं नवोदकं वृष्ट्यम्बुसेकञ्च विशेषेण
निषिद्धः । तत्र दोषमाह, — “वृष्ट्यम्भोभिस्तु सिक्ताङ्गस्तेजसा त्यज्यते
हयः । अशुद्धोदकजान् रोगान् प्राप्नोति शतशः परान् ॥ नवोदकप्र-
धानेन बलहीनश्च जायते” इति नकुलः ॥
२२ । वर्षायामश्ववाहननिषेधोऽपि नकुलेन कृतः । “न प्रायो
वाहयेदश्वं प्रावृट्काले कथञ्चन । य इच्छेद्वाजिनस्तस्य वाहनं दश-
मासिकम्” — इति ॥
18