अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

१९६ अश्ववैद्यके [१३ अध्यायः ।
स्वस्थं बुद्ध्वा ततो वाहं दद्याद् गोमूत्रसंयुतम् ।
हरीतकोपलं....कटुतैलेन मूर्च्छितम् ॥ १७ ॥
आदौ पञ्च प्रदातव्या हरीतको विजानता ।
पञ्च पञ्च च वृद्धायां यावत् पूर्णं शतं भवेत् ॥ १८ ॥
उत्तमाश्वे शतं प्रोक्तमशीतिर्मध्यमे तथा ।
अधमे विहिता षष्टिरश्वज्ञानपरायणैः ॥ १९ ॥
मासे भाद्रपदे विद्वान् समानीय हरीतकीम् ।
दशांहं केवलं तस्मै घासं दद्यात् समाहितः ॥ २० ॥
गृहीत्वा प्रस्थार्द्धेन तैलेन सह देयम् । योगोऽयं रुधिरोद्गमसंग्र-
मनः । नकुलस्तु, —अनेन योगेन सह गोमूत्रं ददाति । दशाह
द्वादशाहस्थले एकविंशतिदिवसानाह । तदुक्तम्,—“दद्याद्गोमूत्र-
संयुक्तं सतैलाञ्च हरितकीम् । दिनं त्रिसप्तकं यावत् पलपञ्च-
प्रमाणतः ॥ ततः शुद्धिमवाप्नोति निःशेषाद्रुधिरोद्गमात्”—इति ।
ततःपरं एष निम्बयोगो देयः । शुण्ठीदीप्यकमैन्थ्यैः शृङ्गवेर-
जीरकनिम्बत्वचः समभागेन कल्कीकृत्य सप्ताहं देयाः॥
१७ । स्वस्थवृत्ते हरितकीविधानमाह स्वस्थमिति । स्वस्थे अश्वे
कटुतैलेन सार्षपतैलेन मूर्च्छितं पक्वमित्यर्थः । पञ्च हरितकी गोमूत्रेण
पिष्ट्वा दद्यात् ॥
२० । ततो द्वादशाहं केवलं घासं दद्यात् । “ततोनववृणाहारं
संप्राप्य सुमनोहरं । परां पुष्टिमवाप्नोति नीरोगश्च प्रजायते”—
इति नकुलः ॥