अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

११२ अश्ववैद्यके [११ अध्यायः।
साधारणाः समुद्भूता ज्ञेयाः साधारणाः सदा ।
रसवीर्यविपाकाश्च¹ तेषां साधारणा मताः ॥ ४१ ॥
कल्काच्चतुर्गुणः स्नेहः स्नेहात् काथश्चतुर्गुणः ।
स्नेहपाके विधिश्चायं समानः परिकीर्त्तितः ॥ ४२ ॥
स्नेहकल्को यदाङ्गुल्या वर्त्तितो वर्त्तिवद्भवोत् ।
वह्नौ क्षिप्ते च नोशब्दस्तदा सिद्धिं विनिर्दिशेत् ॥ ४३ ॥
व्रणे नस्ये तथा वस्तौ मृदुपाकः प्रकीर्त्तितः ।
अभ्यङ्गे मध्यपाकस्तु पाने किञ्चिद्दरो भवेत् ॥ ४४ ॥
मध्यमोत्तमहीनानामेवमेव विचक्षणः ।
वयोऽनुरूपद्रव्याणि² दापयेच्च शरीरतः ॥ ४५ ॥
वर्षजाते³ भवेत्पादो द्वौ पादौ च द्विहायने ।
त्रयस्त्रिहायने देयाः पूर्णं दद्यात्ततः परम् ॥ ४६ ॥
कृशे चाल्पप्रमाणेन दद्यान्मात्रां कनीयसीम् ।
महाकाये तथास्थूले प्रयोज्या मध्यमोत्तमाः ॥ ४७ ॥
४२ । तैलपाकविधाने द्रव्यमानमाह कल्कादित्यादि ।
४३ । पाकसिद्धिलक्षणमाह । स्नेहेति ।
१ । विपाकेषु । खः । ३ । द्वौ चैव । गः ।
२ । अधातुरूपद्रव्याणां । गः ।