अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

११ अध्यायः।] द्रव्यमात्राविवरणम् । १९९
जाङ्गलाः पशवः प्रोक्ता ये चान्ये स्थलवासिनः¹।
शश्रोऽतिलघुरेतेषां गुरुश्चैवाविकस्तथा² ॥ ३४ ॥
जम्बूवेतसहिन्तालकदलीनलवेणुभिः ।
युक्तो बहुजलो³ निम्नो देशोऽनूप उदाहृतः ॥ ३५ ॥
कशेरुकशमीपीलु⁴करीरद्रुमशङ्करैः⁵।
खदिरैश्चापि संयुक्तस्तथा च वकुलैर्युतः ॥ ३६ ॥
जलहीनस्थलीप्रायो देशो जाङ्गल उच्यते ।
साधारणा द्विरूपस्था⁶स्तज्जाः साधारणा मृगाः ॥ ३७ ॥
तेषां मांसप्रयोगेतु मात्रा साधारणा स्मृता ।
पशवः पक्षिणश्चापि ज्ञेया देशसमाः सदा ॥ ३८ ॥
वारिजा गुरवः स्निग्धा वातघ्नाः श्लेष्मशुक्ललाः ।
आनूपा वारिजैस्तुल्या किञ्चिच लघवः स्मृताः ॥ ३९ ॥
त्रिदोषशमना वल्या जाङ्गला मृगपक्षिणः⁷।
अनभिष्यन्दिनो हृद्याः कायाग्नेश्चापि रोधिनः ॥ ४० ॥
त्रिषाणो मृगः । एणकः कृष्णवर्णमृगः । नीलाण्डो ऋष्यः । आविकः
कम्बलकः । एडको मेषो वनच्छगलो वा ।
१ । स्थलचारिणः । गः । ५ । सागरैः । खः ।
२ । गुर्वीचैवाविका स्मृता । खः । ६ । द्विरूपञ्च । खः ।
३ । यदिजले । गः । ७ । मृगद्विपक्षिणः । गः ।
४ । पीलू । गः ।