अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

१०८ अश्ववैद्यके [११ अध्यायः ।
पेयार्थे तण्डुलप्रस्थो१ यवागूर्द्विगुणेन तु ।
भोजितस्यानुपानाय सुराप्रस्थः प्रकीर्त्तितः ॥ २० ॥
दापयेत्तण्डुलप्रस्थं तण्डुलोदककर्म्मणि ।
यवागूमण्डकल्केन दद्याद्वै तण्डुलोदकम् ॥ २१ ॥
द्वौ प्रस्थौ शक्तुकानान्तु शक्तुपाने प्रदापयेत् ।
गुडस्य च पलान्यष्टौ आढ़कञ्चैव२ वारिणः ॥ २२ ॥
२० । यत्र यत्र पेया व्यवस्था तत्र तत्र तण्डुलस्य प्रस्थो ग्राह्यः ।
पेया मण्डः । तथा यत्र यत्र यवागूव्यवस्था तत्र तत्र तण्डुलप्रस्थद्वयं
ग्राह्यम् ॥ तथा पाकार्थं जलं पेयायां चतुर्द्दशगुणं दत्वा अर्द्धशृतं
कर्त्तव्यम् । एवं यवाग्वां पाकार्थं जलं तण्डुलापेक्षया षड्गुणं देय-
मिति । पेयादिलक्षणमाह चक्रपाणिः,—“सिक्थैकरहितोमण्डः पेया
सिक्थसमन्विता । यवागूर्व्वहुसिक्था स्याद्विलेपी विरलद्रवा” इति ।
एषां पाकेऽपि वारिव्यवस्थामाह स एव । “अन्नं पञ्चगुणे साध्यं विले-
पीतु चतुर्गुणे । मण्डश्चतुर्द्दशगुणे यवागूः षड्गुणेऽम्भसि” इति ॥
२१ । तण्डुलोदककर्मणि तण्डुलप्रस्थं गृहीत्वा कुट्टयित्वा च
तत्पञ्चगुणे वारिणि प्रक्षिप्य मर्द्दयित्वा गालयितव्यम् ।
२२ । प्रस्थमात्रे शक्तुनि जलाढ़कमात्रा ।
१ । तण्डुलः प्रस्थः । गः । ३ । इक्षोरसं समं । खः ।
२ । तण्डुलं प्रस्थं । गः ।