अनङ्गरङ्ग (महाकवि कल्याणमल्ल - कामशास्त्र एवं रति-प्रयोग संस्कृत मूल पाठ)

अथ तृतीयस्थलः।
— ❖ —
॥ अथ शशमृग्यादिभेदेन सुरतभेदो निरूप्यते ॥
आरोहैर्मदनाङ्कुशस्य पुरुषा ज्ञेयाः सदाथ स्त्रियो
योनीनां परिणाहकै² रसनवादित्याङ्गुलीकैः क्रमात्¹।
जात्या ते तु नराः शशाश्च वृषभा अश्वास्तथैवाङ्गना
मृग्यश्वा द्विरदाङ्गनाश्च³ कथिताः प्राज्ञमुनिभिः सर्वतः ॥ १ ॥
हरिणीशशयोर्वृषाश्वयोः
समयोगः⁴ करिणीतुरङ्गयोः ।
भवतीह परस्परं द्वयो-
र्नितरां प्रीतिरनङ्गमङ्गले ॥ २ ॥
हरिणीवृषभं⁵ तथाश्विका-
तुरगं चोच्चमिति⁶ द्वयं रतम्⁷ ।
तुरगीशशकं द्विपद्वृषं
स्मृतमेतद्वितयं तु नीचकम् । ॥ ३ ॥
कुरङ्गीहययोर्योगे⁸ रतमत्युच्चकं विदुः ।
हस्तिनीशशयोश्चाथ⁹ रतं स्यादतिनीचकम् ॥ ४ ॥
तत्र प्रशस्य