अमृतानुभव एवं चांगदेव पासष्टी (सन्त ज्ञानेश्वर - चिद्विलासवाद एवं अद्वैत अनुभूति सटीक)

७८ • सार्थ अमृतानुभव
कोन्हाचे असणेनवीण असे । कोन्ही न देखतांचि दिसे ॥
हे आधीं तरी कायसें । हारतलेपण ॥१०४॥ मिथ्या
वादाची कुटी आली । ते निवांतचि साहिली ॥ विशेपाही
दिधली । पाठी जेणें ॥१०५॥ जो निमालीही नीद देखे ।
तो सर्वज्ञ येव्हढा काय चुके ॥ परी दृश्याचिये न ठके । सोइ
जो ॥१०६॥ वेदु काय काय न बोले । परी येथें नांवचि
नाहीं घेतलें ॥ ऐसें कांहीं जोडलें । नाहीं जेणें ॥१०७॥ सूर्य
कोणा न पाहे । परी आत्मा दाविला आहे ॥ गगनें व्यापितां
ठाये । ऐशी वस्तु ॥१०८॥ देह हाडाची मोळी । मी म्हणोनी
पोटाळी ॥ तो अहंकारु गाळी । पदार्थु हा ॥१०९॥ बुद्धि
बोध्या सोके । ते येवढी वस्तु चुके ॥ मना संकल्प निके ।
याहीहूनी ॥ ११०॥
कोणाच्या असण्यावांचून आत्मा आपल्या स्वरूपानें आहेच. कांही न
पाहतां, तो पाहणेपणानेंच आहे. असा स्वयंसिद्ध आत्मा 'नाहीं' असें
कसें म्हणतां येईल ? १०४. आत्मा हा नाहींपणाचा आळसुद्धा मुकाट्यानें
सहन करितो, व तसेंच कोणी सच्चिदानंदादि विशेष भावाला आणले
असतां स्वस्थ असतो. १०५. जो सर्व लयाचा साक्षी आहे, तो सर्वज्ञ
एवढें दृश्य पाहण्यास असमर्थ आहे काय ? परंतु तत्त्वतः दृश्याचा अभाव
आहे म्हणून दृश्याच्या गावाच्या शिवेपर्यंतहि आत्मा जात नाहीं. १०६ वेदानें
इतर सर्व प्रतिपादन केलें, पण आत्म्याचें नांवही घेतलें नाहीं; म्हणजे
अमुक प्रकारचा, अशा तऱ्हेचा आत्मा आहे असें सिद्ध केलें नाहीं. १०७.
सूर्य कोणास प्रकाशित करीत नाहीं ? पण त्यानें आत्म्याला प्रकाशित
केलें नाहीं. त्याचप्रमाणें आकाश आत्म्याला व्याप्त करूं गेलें असतां
त्याची व्याप्तिच थांबते. १०८. हाडाची मोळी असा हा देह त्यावर अहंकार
आपली सत्ता चालवितो; पण तो आत्मस्वरूपाला मात्र वगळतो. १०९.
मद्धि सर्व विषयांना जाणते, पण एवढ्या आत्मवस्तूला मात्र जाणत नाहीं;
बुनहि आत्मस्वरूपावांचून संकल्प करण्यास योग्य आहे. ११०.