अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

७९४ भाष्यस्फुटार्थासहितेऽभिधर्मकोशे [ अनुशय-
कामे सत्कायदर्शनम् ।
अन्तग्राहः सहाभ्यां च मोहः,
कामधातौ सत्कायान्तग्राहदृष्टी तत्सम्प्रयुक्ता चाविद्या अव्याकृताः । किं
कारणम् ? दानादिभिरविरुद्धत्वात् । 'अहं प्रेत्य सुखी भविष्यामि' इति दानं ददाति
शीलं रक्षति । उच्छेददृष्टिरपि मोक्षानुकूला ।
अतएवोक्तं भगवता—"एतदग्रं दृष्टिगतानां¹ यदुत नो च स्यां नो च
मे स्यान् न भविष्यामि न मे भविष्यति" ( ) इति ।
अपि चानयोर्दृष्ट्योः स्वद्रव्यसम्मूढत्वात्परपीडाप्रवृत्तत्वाच्च स्वर्गतृष्णा-
ऽस्मिमानयोरप्येष² प्रसङ्गः ।
सहजा सत्कायदृष्टिरव्याकृता । या मृगपक्षिणामपि वर्तते । विकल्पिता
त्वकुशलेति पूर्वाचार्याः ।
शेषास्त्वशुभाः ॥ १९ ॥
एतदग्रं दृष्टिगतानामिति । एतद् विशिष्टं दृष्टिप्रकारेभ्यः । नातिसावद्यमि-
त्यर्थः । मोक्षो मार्गोपनिषत्, उच्छेदस्तु निर्हेतुकोऽभिप्रेत इति, भ्रान्तेः
सावद्यमुच्छेददर्शनमिति विशेषः । स्वद्रव्यसम्मूढत्वादिति । स्वसन्ततिपतिताना-
मुपादानस्कन्धानामात्मात्मीयत्वेन ग्रहणात् स्वद्रव्यसम्मूढा सत्कायदृष्टिः ।
तेषामेव शाश्वतोच्छेदग्राहदृष्टिरपि तथैव । यथा च ते दृष्टी तथा तत्सम्प्र-
योगिमप्यविद्येति ।
अपरपीडाप्रवृत्तत्वाच्च । किम् ? अव्याकृते सत्कायान्तग्राहदृष्टी इति
प्रकृतम् । ते हि न काचिदपि परपीडां कुरुतः । स्वर्गतृष्णास्मिमानयोरप्येष
प्रसङ्ग इति । स्वर्गतृष्णाया अस्मिमानस्य च दानादिभिरविरोधात् स्वद्रव्य-
सम्मूढत्वाद्³ अपरपीडाप्रवृत्तत्वाच्चाव्याकृतत्वप्रसङ्गः । न चेष्यते ।
तस्मान्नैभिः कारणैरनयोऽव्याकृतत्वमित्येनाभिप्रायेण पूर्वाचार्यमतमुपस्था-
पयति—सहजा सत्कायदृष्टिरित्यादि । विकल्पिता त्वकुशलेति । या आत्मवा-
दिभिः कपिलोल्लूकादिभिर्विकल्पिता सा नाव्‍याकृता, कि तर्हि ? अकुशलेति ।
अन्तग्राहदृष्टिरपि । या तैर्विकल्पिता, साऽप्यकुशला । तत्पूर्वकत्वाच्च सा तुल्य-
वर्तेत्यनुक्तापि गम्यत एव ।
१. बाह्यकानां दृष्टि०-का० । २. ऽरप्येवं—का० ।
३. °सम्मूढत्वात्-जा० ।