अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

७४४ भाष्यस्फुटार्थासहितेऽभिधर्मकोशे [ कर्म-
उपकारित्वविशेषाद् यथा—मातापित्रोरन्येषां चोपकारिणाम्; ऋक्षमृग-
जातकाद्युदाहरणात् ।
गुणविशेषाद् यथा—“शीलवते दत्त्वा शतसहस्रगुणो विपाकः”
( ) इत्येवमादि ।
सर्वेषां तु दानानाम्
अग्रं मुक्तस्य मुक्ताय,
“यद्वीतरागो वीतरागाय दत्त्वाऽतिदानम्, इदं श्रेष्ठमामिषदानेषु दानम्”
( ) इत्युक्तं भगवता ।
बोधिसत्त्वस्य च,
यद्वा दानं बोधिसत्त्वे ददाति सर्वसत्त्वहितहेतोः, तदमुक्तस्याप्यमुक्तेऽभ्या-
दानमग्रम् । तत् स्थापयित्वा यानि भगवतोऽन्यान्यष्टौ दानान्युक्तानि, तेषाम्—
अष्टमम् ॥ ११७ ॥
‘अग्रम्’ इति वर्तते । कतमान्यष्टौ ? १. आसाद्य दानम्, २. भयदानम्,
३. ‘अदान्मे दानम्, ४. दास्यति मे दानम्, ५. दत्तपूर्वं मे दानं पितृभिश्च
पितामहैश्च’ इति दानं ददाति, ६. स्वर्गार्थं दानम्, ७. कीर्त्यर्थं दानम्,
८. चित्तालङ्कारार्थं दानम्, चित्तपरिष्कारार्थम्, योगसम्भारार्थमुत्तमार्थस्य प्राप्तये
दानं ददाति ।
तत्रासाद्य दानं यत् आसन्नेभ्य उपगतेभ्यो दानं ददातीति पौराणाः ।
भयदानं यद् विनाशाभिमुखं दृष्ट्वा वरं ददामीति ददाति ।
यथा मातापित्रोरिति । उपकारित्वविशेषात् कारापकारौ महाफलौ तयो-
र्भवतः—इत्यर्थोऽवगन्तव्यः । ऋक्षमृगजातकाद्युदाहरणाद् विपाक इति । एवम्
ऋक्षमृगयोर्गुहां प्रविश्य गात्रोष्मेशीतोपनयेनोह्यमाननद्युत्तारणेन चोपकारि-
णोरपकारकरणेन सद्योऽङ्गपातात् । आदिशब्देन कपिजातकाद्युदाहार्यम् ।
शीलवते दत्त्वा शतसहस्रगुणो विपाक इत्येवमादीति । आदिशब्देन स्रोत-
आपत्तिफलप्रतिपन्नकाय दत्त्वा अप्रमेयो भवति विपाकः, ततोऽप्रमेयतरः स्रोत-
आपन्नायेत्यादि ।
तत् स्थापयित्वेति । अनन्तरोक्तं बोधिसत्त्वदानम् । तद्धि सम्यक्सम्बोध्यर्थं