अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

निर्देशः ] चतुर्थं कोशस्थानम् ७४३
अथ वस्तु कथं विशिष्यते ?
वर्णादिसम्पदा वस्तु
'विशिष्टम्' इति वर्तते । यदि यद्दीयते तद् वर्णगन्धरसस्पर्शानामन्यतमेनापि
सम्पन्नं भवति । एवं वस्तु विशिष्यते ।
तादृशं वस्तु दत्त्वा किं भवति ? यथाक्रमम्
सुरूपत्वं यशस्वि वा ।
प्रियता सुकुमारर्तुसुखस्पर्शाङ्गता ततः ॥ ११६॥
वर्णसम्पन्नं दत्त्वा सुरूपो भवति ।
गन्धसम्पन्नं दत्त्वा यशस्वी भवति; गन्धवद् यशसो दिक्षु विधारणात् ।
रससम्पन्नं दत्त्वा प्रियो भवति । रस इव स्वादुः ।
स्पर्शसम्पन्नं दत्त्वा सुकुमाराङ्गश्च भवति, ऋतुसुखस्पर्शानि चास्याङ्गानि
भवन्ति, यथा क्षीरलस्य ॥ ११६ ॥
अथ क्षेत्रं कथं विशिष्यते ?
गतिदुःखोपकारित्वगुणैः क्षेत्रं विशिष्यते ।
गतिविशेषाव तावद् विशिष्यते । तथा ह्युक्तं भगवता—"तिर्यग्योनिगताय
दानं दत्त्वा शतगुणो विपाकः प्रतिकाङ्क्षितव्यः । दुःशीलाय मनुष्यभूताय दानं
दत्त्वा सहस्रगुणः” ( ) इति ।
दुःखविशेषाद् विशिष्यते । तथा ह्यौपधिकेषु पुण्यक्रियावस्तुषु, ग्लाने
दानम्, ग्लानोपस्थापके दानम्, शीतलिकादिषु च दानमुक्त्वोक्तम्—"एभिः
सप्तभिः औपधिकैः पुण्यक्रियावस्तुभिः समन्वागतस्य श्राद्धस्य कुलपुत्रस्य वा
कुलदुहितुर्वा न लभ्यं पुण्यानां प्रमाणमुद्ग्रहीतुम्” ( ) इति ।
भोगान् लभते ॥ ११५ ॥
ऋत-सुख-स्पर्शानि चास्याङ्गानीति। शीते उष्णानि, उष्णे शीतानि, साधारणे
साधारणानि ॥ ११६ ॥
शीतलिकादिषु चेति । आदि-शब्देन वर्दनिका-वर्षलिकादिषु यथासूत्रमूह्य-
मेतत् ।