अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

निर्देशः ] तृतीयं कोशस्थानम् ४८५
पुनः परिपिण्डितालम्बनम्, तेषां तत्रैक एव सम्मिश्रालम्बनो¹ धर्मोपविचारः ।
एक ऊर्ध्वगः ।
एक एव धर्मोपविचारस्तत्रारूप्यधात्वालम्बनः ।
एको मौले,
मौले पुनरारूप्ये धर्मोपविचार एवैकोऽस्ति, नान्यः । स चापि—
स्वविषयः,
आरूप्यधात्वालम्बन एव । नहि मौलानामारूप्याणामधरो धातुरालम्बनमिति
पश्चात् प्रतिवेदयिष्यामि² ।
एते च मनोपविचाराः—
सर्वेऽष्टादश सास्रवाः ॥ ३५ ॥
नास्ति कश्चिदनास्रवः ।
कः कतिभिः समन्वगतः ? कामधातूपपन्नो रूपावचरस्य कुशलस्य
चित्तस्यालाभी कामावचरैः सर्वैः प्रथमद्वितीयध्यानभूमिकैरष्टाभिः तृतीयचतुर्थ-
ध्यानभूमिकैश्चतुर्भिः क्लिष्टैर्गन्धरसालम्बनान् पर्युदस्य आरूप्यावचरेणैकेन क्लिष्टे-
यतनसामन्तकं व्यवच्छिन्नालम्बनम्, पृथक् पृथग्रूपाद्यालम्बनमसमस्तालम्बन-
मित्यर्थः । औदारिकादिभिराकारैस्तच्चतुर्थध्यानमालम्बत इत्येकेषामाचार्याणां
मतम् । येषामाचार्याणां मतेन परिपिण्डितालम्बनमेव तदाकाशानन्त्यायतन-
सामन्तकं चतुर्थध्यानभूमिकस्कन्धपञ्चकालम्बनमिति मतम्, तेषामाचार्याणां
तत्रैक एव सम्मिश्रालम्बनो धर्मोपविचार इति ।
“एक ऊर्ध्वगः” इति । केषां पक्षे ? येषाम् “चत्वारोऽरूपिसामन्ते” इति
पक्षः । न हि मौलानामिति विस्तरः । मौलानामारूप्याणामधरो धातुर्नालम्बनमधर-
भूमिकं सास्रवं वस्तु नालम्बनमित्यर्थः । पश्चात् प्रवेदयिष्यामीति । “न मौलाः
कुशलारूप्याः सास्रवाधरगोचराः” ( अभि० को० ८. २१ ) इति ।
प्रथमेति विस्तरः । प्रथमद्वितीयध्यानभूमिकैरष्टाभिः समन्वगतस्तृतीयचतुर्थ-
ध्यानभूमिकैश्चतुर्भिः । कतमैः ? इत्याह—क्लिष्टैः, गन्धरसालम्बनान् पर्युदस्य । तत्र
गन्धरसाभावात् । कथम् ? प्रथमद्वितीयोर्ध्यानयोर्द्वादशोपविचाराः सन्तीत्युक्तम् ।
सौमनस्योपेक्षोपविचाराणां षड्विषयालम्बनव्यवस्थापनात् । तत्र स्वभूम्या-
१. संमिश्रा०—का० । २. प्रतिवेदयिष्यामः—का० ।