अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

४८४ भाष्यस्फुटार्थासहितेऽभिधर्मकोशे [ कोश-
आरूप्या¹ द्वयोः,
धर्मोपविचारयोरालम्बनम् ।
ध्यानद्वये तु षट् ;
तृतीयचतुर्थयोर्ध्यानयोः षडुपेक्षोपविचारा एव सन्ति, नान्ये ।
तेषां पुनरालम्बनम्—
कामाः षण्णां,
कामधातुः षण्णामप्यालम्बनम् ।
चतुर्णां स्वः,
रूपधातुश्चतुर्णाम् ; तत्र गन्धरसाभावात् ।
एकस्यालम्बनं परः ॥ ३४ ॥
आरूप्यधातुरेकस्यैव धर्मोपविचारस्यालम्बनम् ॥ ३४ ॥
उक्ता रूपप्रतिसंयुक्ताः ॥
आरूप्यप्रतिसंयुक्ता इदानीमुच्यन्ते—
चत्वारोऽरूपिसामन्ते,
आकाशानन्त्यायतनसामन्तकमारूपिसामन्तकम् । तत्र चत्वारो रूप-
शब्द-स्प्रष्टव्य-धर्मोपविचाराः । ते च—
रूपगाः,
चतुर्थं हि ध्यानमेषामालम्बनम् । येषां तद् व्यवच्छिन्नालम्बनमस्ति, येषां
च द्वौ हित्वेत्यर्थः, तत्र तयोरभावात् ।
“आरूप्यं द्वयोः” इति । सौमनस्योपेक्षाधर्मोपविचारयोः । प्रथमद्वितीय-
ध्यानभूमिकयोरारूप्यधातुरालम्बनम्; रूपाद्याभावात् । षडुपेक्षोपविचारा एव
सन्ति, नान्य इति । रूपशब्दगन्धरसस्प्रष्टव्यधर्मालम्बना उपेक्षोपविचारा एव
सन्ति; सौमनस्योपविचाराणामपि तृतीये चतुर्थे चाभावात् । गन्धरसा-
लम्बनौ तु तत्र कामावचरगन्धरसालम्बनावित्यवगन्तव्यम् ॥ ३४ ॥
तत्र चत्वार इति । आकाशानन्त्यायतनसामन्तकानन्तर्यमार्गस्य चतुर्थ-
ध्यानालम्बनत्वात् । तत्र च रूपशब्दस्प्रष्टव्यधर्मसद्भावात् ।
येषां तद्व्यवच्छिन्नालम्बनमस्तीति ! येषामाचार्याणां मतेन तदाकाशानन्त्या-
१. आरूप्यो—का० ।