अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

निर्देशः ] द्वितीयं कोशस्थानम् ३६१
नव चित्तानि
आरूप्यावचरात् कुशलान्नव चित्तान्युत्पद्यन्ते । कामावचरं कुशलम्,
कामरूपावचरे चानिवृताव्याकृते हित्वा ।
तत् षण्णां
आरूप्यावचरं कुशलं स्वेभ्यस्त्रिभ्यः—रूपावचरात् कुशलात्, शैक्षा-
शैक्षाभ्यां च ।
निवृतात् सप्त
आरूप्यावचरानिवृतात् स्वभूमिकानि त्रीणि रूपावचरं कुशलं च कामा-
वरं क्लिष्टद्वयम् ।
तत् तथा ।
तदपि सप्तभ्य एवोत्पद्यते । कामरूपावचराणि क्लिष्टानि शैक्षाशैक्षे
च हित्वा ।
चतुर्भ्यः शैक्षम्
त्रैधातुकेभ्यः कुशलेभ्यः, शैक्षाच्च ।
अश्माक्षं तु पञ्च
तान्येव चत्वारि, अशैक्षं च ।
आरूप्यावचरात् कुशलान्नवेति । स्वभूमिकानि त्रीणि, रूपावचरं कुशलम्,
तत्समापत्तिव्युत्थानकाले प्रतिलोमसमापत्तौ च । अधरभूमिकानि च क्लिष्टानि
प्रतिसन्धिकाले । शैक्षमशैक्षं च ।
कामावचरं कुशलं कामरूपावचरे चानिवृताव्याकृते हित्वाति । न कामावचरेण
कुशलेन तत्समापत्तेर्व्युत्थानं सम्भवति; अतिविप्रकृष्टत्वात् । अत एव च
नानिवृताव्याकृतेनाप्यपटुत्वाच्च । अत एव च न रूपावचरेणानिवृता-
व्याकृतेन व्युत्थानम् । न चैभिः प्रतिसन्धिवन्धोऽस्तीति नैषामत उत्पत्तिः ।
तत् षण्णामनन्तरमिति वर्तते ।
रूपावचरात् कुशलादिति । समापत्तिकोले। शैक्षाशैक्षाभ्यां चेति व्युत्थानकाले।
रूपावचरं कुशलमिति । क्लिष्टसमाध्युत्पीडितस्य । निवृत्तं चेत्यादि। प्रतिसन्धिकाले
कामरूपावचराणि क्लिष्टानि शैक्षाशैक्षे च हित्वेति । अधोभूम्यवीतरागस्य तेन
प्रतिसन्धेरभावात् शैक्षाशैक्षाभ्यां च तेन व्युत्थानासम्भवान्न तेभ्यस्तदुत्पत्तिः ।
तान्येव चत्वार्यशैक्षं चेति । त्रीणि त्रैधातुकारि कुशलानाि व्युत्थानकाले, शैक्षं च