अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

कोशगतवस्तिगुह्यानां किं न शोभते १ ।
न च प्रयोजनवशादुत्पत्तिः, किं तर्हि ? स्वकारणोत्पद्यत्वाद् २ । इत्यशोभा-
करस्यापि स्यादेव सति हेतावुत्पत्तिः ।
सूत्रं तर्हि विरुध्यते—“अविकला अहीनेन्द्रियाः” इति ? यानि
तत्रेन्द्रियाणि तैरविकला अहीनेन्द्रिया इति कोऽत्र विरोधः । इतरथा हि
पुरुषेन्द्रियस्यापि स्यात् प्रसङ्गः ।
एव तु वर्णयन्ति—स्त एव तत्र घ्राणजिह्वेन्द्रिये, न तु गन्धरसौ ।
आत्मभावमुखेन हि षडायतने तृष्णासमुदाचारः, न विषयमुखेन ।
कथमिति न रूपधातौ पुरुषेन्द्रियमस्ति ? अशोभाकरत्वात्, काणकुण्ठववत् ।
तदनुमानबाधनाच्च विपर्यत्यस्माकमेषा प्रतिज्ञा, ‘यदि दृष्टं न बाधते’ इति
नैयायिकसिद्धान्तादित्यभिप्राय । आचार्य आह—कोशगतवस्तिगुह्याना किं न
शोभते । वस्तौ गुह्यं वस्तिगुह्यम् । वस्तिर्येन तत्पुरुषेन्द्रियं वेष्टितम् । गुह्यम्=
[L1