अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

निर्देशः ] षष्ठं कोशस्थानम् १०२५
लाभो मार्गाभिसमये बुद्धतत्सङ्घयोरपि ।
दुःखसमुदयनिरोधसत्यान्यभिसमयन् धर्मे चावेत्यप्रसादमार्थकान्तानि च
शीलानि प्रतिलभते ॥ ७३ ॥
मार्गसत्यमभिसमयन् बुद्धे तस्य च श्रावकसङ्घेऽवेत्यप्रसादं प्रतिलभते । यो
हि तयोः प्रसादः सोऽशैक्ष्येषु बुद्धकरकेषु धर्मेषु शैक्षाशैक्ष्येषु च सङ्घकरकेषु
प्रसादः । अपिशब्दाच्छीलधर्मवित्यप्रसादौ च प्रतिलभते ।
कोऽयमिह धर्मोऽभिप्रेतः ?
धर्मः सत्यत्रयं बोधिसत्त्वप्रत्येकबुद्धयोः ॥ ७४ ॥
मार्गश्च,
अतश्चत्वार्यपि सत्यान्यभिसमयतो धर्मेऽवेत्यप्रसादलाभः¹। सैव श्रद्धा
अधिष्ठानभेदान्नामतश्चत्वारोऽवेत्यप्रसादा उच्यन्ते² ॥ ७४ ॥
चत्वारोऽवेत्यप्रसादाः—बुद्धेऽवेत्यप्रसादः, धर्मे, सङ्घे च, आर्यकान्तानि च
शीलानीति । तत्र दुःखसत्यादीनां धर्मत्वाद्, अबुद्धसङ्घस्वभावत्वाच्च । यथाक्रमं
सत्यत्रयमभिसमयन् पश्यन् धर्मे चावेत्यप्रसादमार्थकान्तानि च शीलानि
अनास्रवाणि प्रतिलभते । न बुद्धे न सङ्घे वा अवेत्यप्रसादम् ॥ ७३ ॥
मार्गसत्यमभिसमयतो बुद्धे तस्य च श्रावकसङ्घेऽवेत्यप्रसादं प्रतिलभते ।
मार्गसत्यस्य बुद्धसङ्घस्वभावत्वात् ।
कोऽयमिह धर्मोऽभिप्रेत इति । बहवो धर्माः कुशला धर्मा इत्येवमादयः,
तत् कोऽयमिह धर्मोऽभिप्रेतः, यदुक्तं धर्मे चावेत्यप्रसादं प्रतिलभत इति अथ
वा बुद्धरत्नं, सङ्घरत्नं चेत्युच्यते, - तस्मादिदमपि धर्मरत्नमिहाभिप्रेतं भवेत्,
रत्नत्रयस्य ह्ययं स्वभाव उक्तः—
'बुद्धसङ्घकरान् धर्मानशैक्षानुभयाँश्च सः
निर्वाणं चेति शरणं यो याति शरणत्रयम् ॥' (अभि०को० ४.३२)
इति । तत्र किमय निर्वाणधर्मोऽभिप्रेतः? पृच्छति—कोऽयमिह धर्मोऽभिप्रेत
इति ।
"धर्मः सत्यत्रयम्" । इति विस्तरः। दुःखसमुदयनिरोधसत्यानि । बोधि-
सत्त्वस्य च शैक्षावस्थायामनास्रवो मार्गः । प्रत्येकबुद्धस्य च शैक्षाशैक्षलक्षणो