युक्तिकल्पतरु (महाराज भोज - नौका-निर्माण, जलयान-विज्ञान, शस्त्र, दुर्ग एवं राजधर्म सटीक)

३६ युक्तिकल्पतरौ-
राजषट्ठाभिधानेन स्थानमेतन्निगद्यते ।
अस्मिन् गृहं नृपः कृत्वा सुचिरं सुखमश्नुते ॥ २४१ ॥
अज्ञानाद्भ्रान्तो राजा योऽन्यत्र गृहमारेभेत् ।
सोऽचिरान्मृत्युमाप्नोति रोगं शोकम्भयन्तथा ॥ २४२ ॥
यमदण्डोदयदण्डौ कोणादिति (१३) रुपप्लवः * ।
ये चान्ये वास्तुदोषाः स्युः स्थाने दोषाश्च ये पुनः ॥ २४३ ॥
नम्पृश्यते (१४) राजपट्टे स्तैः सर्पैर्गरुड़ो यथा ।
द्विगुणादि रतोऽपि स्यात् क्रमादङ्गादि वास्तुषु ॥
राजच्छत्रमितेऽप्येवं प्राचीरे गुणदोषकौ ॥ २४४ ॥
*
अथ जयाख्यस्य चतुरस्रस्य वास्तुखण्ड-निर्णयः ।
राज द्वारे हि प्राकारा राजच्छत्रान्तरे मताः ।
यमद्वारे † सार्द्धराज-छत्रान्ते रचयेन्नृपः ॥ २४५ ॥
अपद्वारे राजदण्डं जित आरम्भिताः पुनः ।
अद्वारे भूपतेस्तस्य राज-दण्ड-(१५) त्रयान्तरे ॥ २४६ ॥
(१३) केनो ? इति (क)-कोनो इति (ख) पुस्तक पाठः ।
(१४) स स्पृश्यते इति (क), स्पृश्यते इति (ख) पुस्तक पाठः ।
(१५) राजदण्डाच्चत्र्यान्तरे इति (ग) पुस्तक पाठः ।

• अत्रेति पदेन “अति वृष्टिरनावृष्टिः शलभा मूषिकाः खगाः ।
  प्रत्यासन्नाश्च राजानः षडेते ईतयः स्मृताः” ॥
  इति ज्योतिःशास्त्रीयवचनोपात्त' ज्ञेयम् ।
  † यमद्वारेति एतद्ग्रन्थस्थः पारिभाविकोऽर्थो ज्ञेयः ।