युक्तिकल्पतरु (महाराज भोज - नौका-निर्माण, जलयान-विज्ञान, शस्त्र, दुर्ग एवं राजधर्म सटीक)

वास्तुयुक्तिः । ३५
निःसारणं मृतानाञ्च दुष्टानाञ्च निबन्धनम् ।
अपद्वारेऽवरोधस्य गमनागमन-क्रिया ॥
राज्ञो विलास-यात्रा च मर्मज्ञस्य प्रवेशनम् ॥ २३३ ॥
——— * ———
अथ प्राचौर-निर्णयः ।
गजैरभेद्या मनुजैरलंङ्घयाः ।
प्राचौरखण्डा नृपतेर्भवन्ति ॥ २३४ ॥
राजदण्डोन्नताः सर्व्वे प्राचौरा पृथिवीभुजः ।
विंशतिस्तेषु पश्चाग्रे पार्श्वयोः पञ्चपञ्च च ॥ २३५ ॥
पश्चात् पञ्च च विज्ञेयाः प्राचौराः पृथिवीभुजः ।
सर्व्व-प्रान्ते त्वावरणो नाम प्राचौर उच्यते ॥ २३६ ॥
प्रति प्राकार(११) संस्थानं द्वारं नाभिमुखस्थितम् ।
तत्र जयाख्यस्य दीर्घस्य वास्तुखण्डस्य निर्णयः ॥ २३७ ॥
तद्यथा,—
राज-छत्रान्तरे पञ्च राजद्वारे महीपतेः ।
राजदण्डत्रये सार्द्धे यमद्वारे प्रतिष्ठिताः ॥ २३८ ॥
अद्वारे (१२) राजदण्डार्द्धे प्राचौराः पृथिवोपतेः ।
एवं व्यवस्थिते स्थाने मध्यमेतद्धि तिष्ठति ॥ २३६ ॥
राजच्छत्रद्वयं सार्द्धं मायामे जय-वास्तुनि ।
परिणामे(हे) पञ्चराज-दण्डास्तिष्ठन्ति मध्यतः ॥ २४० ॥
——————————————————————————————
( ११) प्रति प्रकार इति (ख)-(ग) पुस्तक पाठः ।
( १२) अत्वाद्वारे इति एतत् सन्दर्भस्थः पारिभाषिकः पाठार्थोन्ज्ञेयः ।