युक्तिकल्पतरु (महाराज भोज - नौका-निर्माण, जलयान-विज्ञान, शस्त्र, दुर्ग एवं राजधर्म सटीक)

गजयुक्तिः । २०५
राष्ट्रदुर्ग (१) वलामात्य-क्षयकृत् तं परित्यजेत् ।
चर्म्मखण्ड इवाभाति भाले यस्याति कर्कशः ॥ २४ ॥
भालो स कुरुते नागो भर्तुः कुलधनक्षयम् ।
पुष्टो विशालः संहन्तः सत्कारोऽपि शुभोऽपि सन् ॥
न रणे साहसो यस्य स निःसत्त्वो गजाधमः ॥ २५ ॥
सर्व्वेषां गजदोषाणामुक्त एव महानयम् ।
येनैकेन गुणाः सर्व्वे तृणायन्ते सुनिश्चितम् ॥ २६ ॥
पालकाप्यस्तु * ।
क्षीणदन्ताङ्ग शुक्लत्वं विषमत्वं रदादिषु ।
शिरः क्षीणमधः पुष्टिरेते दोषा गजे मताः ॥ २७ ॥
गार्ग्यस्तु ।
ये कुञ्जरास्तनुरदास्तनुगण्डशुण्डाः,
क्षीणाः सुदीनवपुषो गुरु दीर्घपुच्छाः ।
वश्यादिभिः खलु गुणैरहितो हिताय ;
ते भूभुजामभिमता न हि वीक्षणीयाः ॥ २८ ॥
यो न स्रवेन्मदजलं तनुमूर्द्धभागो,
निर्वीर्य्यतामुपगतो बहुभोजनेऽपि ।
नेच्छत्यसावुपगतानपरान् निहन्तुं ;
भूमीभुजा नहि गजोऽयमवेक्षणीयः ॥ २९ ॥
दोषैर्दुष्टान् गजान् राजा न वीक्षेत कदाचन ।
न्यसेद्वा परराष्ट्रेषु नगरात् क्रियते बहिः ॥ ३० ॥
(१) राष्ट्रदुद्द्वला (क) पुस्तक पाठः ।

• पालकाप्यर्षिविरचित हस्त्यायुर्व्वेदः द्रष्टव्यः ।