युक्तिकल्पतरु (महाराज भोज - नौका-निर्माण, जलयान-विज्ञान, शस्त्र, दुर्ग एवं राजधर्म सटीक)

२०४ युक्तिकल्पतरौ—
विरूपाण्युद्गतानीव मण्डली कुलनाशनः ।
तानि श्वेतानि यस्य स्युः श्वित्री स धननाशनः ॥ १४ ॥
हृदये उदरे चैव त्रिके पुच्छस्य मूलतः ।
गुदे मेढ्रे पदे चैव आवर्त्तेन हतश्रियम् ॥ १५ ॥
योगिनं कुरुते भूपं प्रवासिनमुपद्रुतम् (१) ।
गच्छतो यस्य गुल्फाभ्यां भवेत् संघर्षणं मुहुः ।
अपि सर्व्वगुणैर्युक्तस्त्याज्यश्च स महाभयः ॥ १६ ॥
राष्ट्रं धनं कुलं सैन्यं मैत्रं दारान् तथा प्रजाः ।
क्षपयत्य शुभो नागो दृष्टमात्रो न संशयः ॥ १७ ॥
तत्रापम्रियते लोकस्तत्र वज्रभयं भवेत् ।
व्याधि वह्निभयं वात्र यत्रास्ते स महाभयः ॥ १८ ॥
भृशं सन्ताड्यमानस्तु पादै कं यो न गच्छति ।
पृष्ठोदरं समाहृत्य रेखा रक्तसमा यदि ॥ १८ ॥
न्यस्ताग्रिमपदं स्थाने पश्चात् पातः पदे यदि ।
अपि सर्व्वगुणैर्युक्तो राष्ट्रहायं गजाधमः ॥ २० ॥
राष्ट्रादपाक्रियतेऽयं भूभुजा श्रियमिच्छता ।
राष्ट्रान्ते रक्षितो मोहात् कुरुते राष्ट्रसंचयम् ॥ २१ ॥
पादाश्चात्यन्तविषमा दन्तौ चान्योन्य विषमौ ।
पञ्जरो दृश्यते भग्न एको वाष्टौ (२) द्वयोऽथवा ॥ २२ ॥
दन्तौ वा चलतौ यस्य किं युवान (३) प्ररोहतः ।
कुम्भौ वा विषदौ यस्य मुषलौ स गजाधमः ॥ २३ ॥
(१) श्रुतम् इति (क) पुस्तक पाठः ।
(२) राष्टौ इति (ख) पुस्तकपाठः ।
(३) किमु वान इति (ग) पुस्तक पाठः ।