युक्तिकल्पतरु (महाराज भोज - नौका-निर्माण, जलयान-विज्ञान, शस्त्र, दुर्ग एवं राजधर्म सटीक)

१५८ युक्तिकल्पतरौ—
या कालकाम्बुदमसौरसकालसर्प-
शङ्कान्धकारकचभार समा विभाति ।
भूमिश्च या भ्रमरवन्धुसमावभासा ;
खड्गस्य कृष्णमिति रूपमिदं वदन्ति ॥ १३ ॥
अत्र नेत्राणि सम्पत्त्यै अरिष्टान्य शुभानि च ।
साधारणमिदं रूपं प्राह नागार्जुनो मुनिः ॥ १४ ॥
या प्रावृषेण्य-नवभेकसमानवर्णा,
गोमेदरत्नसदृशापि च यस्य भूमिः ।
खड्गस्य पिङ्ग-मिति रूपमिदं वदन्ति ;
भर्तुर्यशोबलधनक्षय-कारणाय ॥ १५ ॥
या मन्दधूमसदृशा च शिरीष पुष्प,
तुल्या विभाति मलिनापि च खड्ग भूमिः ।
नागार्जुनो वदति धूम्रमिदं हि रूपं ;
भर्तुर्यशोबलधनावलि-वर्द्धनाय ॥ १६ ॥
द्विरूपं मिश्रितं कृत्वा श(स)ङ्करं प्रवदेद्बुधः ।
विभोरूपैः समेतन्तु खड्गं त्रिपुर-संज्ञितम् (१३) ।
रूपैश्चतुर्भिः संयुक्तं चतुरं खड्ग मुत्तरम् ॥ १७ ॥
इति लौहार्णवस्य खड्ग परीक्षायां वर्णाध्यायस्तृतीयः ।
जातिश्चतुर्विधा प्रोक्ता खड्गानां या पुरा मया ।
सम्प्रत्यपि प्रयत्नेन तासां लक्षणमुच्यते ॥ १८ ॥
शुद्धाङ्गः शुद्धवर्णश्च सुनेत्रः सुस्वरश्च यः (१४) ।
मृदुस्पर्शः सुसन्धेयस्तीक्ष्णधारो महागुणः ॥ १९ ॥

( १३ ) सङ्गितं इति (क) पुस्तक पाठः ।
( १४ ) सुमुखश्च यत् इति (ख) पुस्तक पाठः ।